# Өөрдин келн: ЛУКА

Unknown

## ШИН БООЦАН


Тадн өдгә цага хальмг келнд орчулсн «Шин Бооцан» гидг дегтр һартан бәрҗәнәт. Эн дегтриг христианск улс Христосин төрсн 2002 җилин өөн темдглҗәх цагла хальмг келн улст белглҗәнә. Энүг орчулачнр, журналистнр, бичәчнр, редактормуд, номтнр арвн җилдән барт белдв. Бурхна Үгиг төвәр, заяни келәр, учр-утхинь хальмг келнд орчулх төр эклцәснь авн теднә өмн тәвгдсмн. Орчулачнр эврәннь көдлмштән орчулһна төрәр бәәх хамгин сүүлңк дамшлт олзлцхав гиҗ келҗ болҗана.

«Шин Бооцан» хуучн грек келәр бичгдсн дегтрәс хальмг келнд орчулгдв. Өдгә цагт хальмг келәр түрүн болҗ һарчах эн дегтр хальмг келн улсин сойлд, теднә җирһлд цаһан санаһан күртхә.

Әрүн Бичг, эс гихлә Библь – Шин Бооцан (27 дегтр) Хуучн Бооцан (39 дегтр) гидг хойр ик әңгәс бүрдҗ. Цуг делкәд Библиг хамгин икәр әмтн умшцхана. Хуучн Бооцанд Бурхн кү үүдәснә тускар, терүнәннь һарһсн килнцин тускар, күн Бурхнла өшәркснә болн һазр деер Эврәннь ирлһән Бурхн яһҗ белдснә, яһҗ күүнә килнц тәвҗ өгснә, Бийләһән терүг эвцүлснә тускар бичәтә.

Шин Бооцанд тууҗин дегтрмүд, бичгүд болн Апокалипсис гидг дегтр барлата. Тууҗин дегтрмүдт «Сән Зәңг» гидг дөрвн дегтр, «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтр орулгдҗ. «Сән Зәңгд» Деед Эзн Исус Христосин төрснә, терүнә җирһлин номин, үклин болн әмдрлтин тускар бичгдҗ. Эн дегтрмүдиг дөрвн күн бичҗ: Матья, Марк, Лука болн Йохан. Тегәд теднә бичсн дегтрмүд янзарн, Христосин җирһлин ямаран төрд хамгин ик оньган өгчәхәрн йилһрнә. «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтрт Исус Христосиг теңгрт өөдлүлснә тускар, Әрүн Сәкүсн бууҗ ирснә тускар, христианмудын түрүн чонҗс бүрдәснә, Римин орн-нутгин олн зүсн һазрар христианмудын ном тархасна тускар келгдҗәнә.

Шин Бооцанд олн автормудин 21 бичг барлгдҗ. Тедн дунд Павел, Йохан, Пётр, Яков, Йуда эдн йовна. Евреймүдт илгәгдсн бичгин авторин нериг ода чигн күн медхш. Тер бичгүдиг чонҗмудт, эс гихлә нег күүнд нерәдәд бичдг бәәҗ. Терүнд Исус Христосин номин цәәлһвр болҗах христианмудын итклин болн җирһлин тускар бичәд, Христост иткдг улст кергтә селвг өггдҗәнә.

Шин Бооцанд орсн Апокалипсис гидг дегтр әәлдхин дегтр болҗана. Энүнд олмһа келәр күмни иргч үзүлгдҗәнә, цуг делкәд болх цүүгәнә, цуг олн әмтнд иргчдән кех зарһин тускар, эндрк эвтә бәәдлин диг-дара эвдхин болн шин теңгр, шин һазр үүдәлһнә тускар бичәтә бәәнә.

Библин «Шин Бооцан» умшсн улст байр, йөрәл буух гиҗ нәәлҗәнәвидн.

Эн орчулгдсн көдлмшиг Библин негдсн ниицәнмүд «Грек келнә Шин Бооцан» (4-гч һарц 1993 җ.) Эн һарц экн хуучн грек бичгүдәс буулһҗ авгдсмн. Орс Синодалин орчулвр болхла, сүүлңк грек бичгүдәс авгдсмн, тегәд чигн зәрм зәңгүд (шүлгүд) хуучн кезәңк бичгүдт уга. Эн учрар өдгә цагин һарцд зәрм зәңгүд тонь бас уга болна. Эн орсн зәңгүд эн һарцд Шин Бооцана сүл халхд барлата.

Библь орчуллһна Институт


## ЛУКА

### Лукан бичсн Сән Зәңг


Лукан бичсн дегтрт Израильд өгх болсн Аврачнь Исус болҗ һарчана, дәкәд тер цуг әмтнә Аврачнь болҗана. Деед Эзнә Сәкүсн түрү-зүдү бәәдг улст Сән Зәңг тархатха гиҗ Исусиг дуудсна тускар Лука бичҗәнә (4.18). Эн Сән Зәңгд олн зүсәр бәәдг улст кергтә килмҗ бичгдҗ. Сән Зәңгиг бичхләрн, байр үүдәдгәр Лука бичҗ. Түрүңк бөлгүдт Исусиг ирх гиҗ келҗәснә тускар, дәкәд сүүлңк бөлгүдт Терүг теңгрт өөдлхин тускар байртаһар үзүлгдҗ. Исусиг өөдлснә хөөн христианск итклин өслтин болн тархалһна тууҗиг Лука «Апостолмудын үүлдвр» гидг дегтрт келҗ өгчәнә.

Хойр тасрхад (1–2 болн 9–19 бөлгүдт) олн материал багтҗ. Терүг зуг Лукан бичсн Сән Зәңгд умшҗ болхмн. Эннь Бурхна элчнрин туск дууд, нилх Исусиг хөөчнр үзснә туск, бичкн цагтан Исус һол сүмд одсна туск келврмүд, Шамарья һазрин цаһан седклтә күүнә болн геедрсн көвүнә туск үлгүрмүд болҗана. Лукан бичсн Сән Зәңгд һол учр-утхнь болҗ зальврлһна болн Әрүн Сәкүснә чинр, Исуст цергллһнә күүкд улсин чинр, килнциг Бурхн яһҗ тәвҗ өгдгин туск чинр үзүлгдҗ.


Учр-утхин зура


Нүр үг 1.1 – 4

Кирсләч Йохана болн Исусин төрлһн, бичкнтк цаг 1.5–52

Кирсләч Йохана цергллт 3.1–20

Исусиг кирсллһн болн сөрлһн 3.21 – 4.13

Һалильяд Исусин цергллт 4.14 – 9.50

Һалильяс Ерусалим орлһн 9.51 – 19.27

Сүүлңк долан хонг 19.28 – 23.56

Деед Эзнә әмдрллһн, ирлһн болн өөдллһн 24.1–53


### 1


Нүр үг


1Күндтә Төпил! Мадн дунд учрсн йовдлмудын тускар кесг улс келврмүд бичҗ тогтав. 2Эн йовдлмудыг эклцәс авн үзсн улс болн Сән Зәңг тархачнр маднд келҗ өгцхәв. 3Иим учрар би бас цугинь эклцәснь авн нәрнәр шинҗләд, дигләтә келвр Таднд бичҗ өгхәр шиидв. 4Урднь дассн юмн үнн болдгиг лавтаһар батлҗ медхит гиҗ би Таднд бичҗәнәв.


Уснд кирслдг Йохан төрснә туск әәлдхл


5Херод хан Йудья нутгт залдг цагла Абья гелңгин селгәнә багас Зехарья гидг гелң бәәсмн. Терүнә авальнь Ахарона тохмин Елизавета гидг нертә күүкд күн бәәсмн. 6Тедн хоюрн Деед Эзнә чирәд чик седклтә улс болад, Бурхна зааврмуд болн герәсд алдлго күцәдг бәәсмн. 7Зуг Елизавета күср[1] бәәсн учрас тедн үрн уга бәәҗ. Хоюрн зөвәр наста улс бәәҗ.

8Нег дәкҗ Зехарья һол сүмд гелң болҗ церглҗәҗ. Терүнә гелңгүдин багин дарани көдлҗәх цаг бәәсмн. 9Күҗ уңһтхахин төлә җирв хайдг бәәҗ, тегәд җирвәр Зехарья сүмд күҗ уңһтхах зөвтә бәәсмн. 10Күҗ уңһтхасн цагт сүмин һаза кесг әмтн зальврад зогсцхав. 11Генткн Зехарьян өмн Деед Эзнә элч зогсснь үзгдв. Тер күҗ уңһтхадг ширән барун бийд зогсҗасн бәәҗ. 12Терүг үзәд, Зехарья чочад үүмәд одв. 13Болв Бурхна элч:

– Зехарья, бичә ә! Бурхн чини зальврсиг соңсв. Елизавета гидг авальчнь чамд көвү һарһх. Чи терүг Йохан гиҗ нерәдхич. 14Тер чамд ик байр өгх. Кесг улс терүг төрхлә, байрлх. 15Деед Эзнә чирәд алдр күн болҗ, әрк-чаһр амсдго, төрснәс авн Әрүн Сәкүстә күн болх. 16Израиль улсин ик зууһинь теднә Деед Эзн Бурхн тал тер хәрү йовулҗ, 17Терүнә өмн йовҗ, Эльян әәлдәчин Сәкүстә болн күчтә болх. Эцкнрин седклинь үрдүдтнь өөрдүлҗ, соңхсвр уга әмтиг чик хаалһд хәрү орулҗ, Деед Эзиг ирхин өмн келн-әмтиг белдх, – гиҗ Зехарьяд келв.

18– Яһҗ би Тана келсиг иткхмб? Би ода дегд көгшнлм, авальм бас зөвәр наста, – гиҗ Зехарья Бурхна элчәс сурв.

19Бурхна элч хәрүднь:

– Би Бурхна өмн зогсҗасн Габрильв. Чамла күүндхин төлә, эн байрта зәңг авч ирхин төлә, намаг илгәсмн. 20Болв цагтан күцх мини үгд чи итксн угач. Цуг эн учртл чи үг келҗ чадшгоч, – гиҗ келв.

21Тер цагт әмтн Зехарьяг һаза күләҗәцхәлә, терүг сүмәс һарлго, удан бәәсн учрас тедн алң болцхав. 22Зехарья сүмәс һарад, әмтнд үг келҗ чадсн уга. Терүг үзгдл үзсинь цуһар медв. Келн уга болад, Зехарья әмтнлә докъяһар күүндв. 23Зехарьян цергллһнә цаг төгсхлә, тер герүрн хәрәд йовв. 24Удл уга терүнә авальнь Елизавета үр тееһәд, түрүңк тавн сард һаза һарлго гертән суув.

25– Эн Деед Эзнәс! Тиим насндм Деед Эзн намаг хәәрләд, әмтнә чирәд нерм цеврдүлв, – гиҗ Елизавета келв.


Исусин төрснә туск әәлдхл


26Елизавета үрән гесндән тееһәд, зурһан сар давсна хөөн Габриль гидг элчиг Бурхн Һалильян Назарет хотнур нег окн күүкнүр йовулв. 27Тер күүкн Давид уңг-тохмин үй Йосип гидг күүнә келсн күүкн бәәҗ. Мирьям гидг нертә бәәҗ. 28Бурхна элч терүнүр ирәд:

– Әдстә күүкн, менд! Деед Эзн чамта хамдан! – гиҗ келв.

29Эн үгмүдиг соңсад, Мирьям үүмәд одв. Тер келсн үгинь медҗ чадлго ухалад бәәв. 30Бурхна элч цааранднь келв:

– Бичә ә, Мирьям! Бурхн чамаг хәәрлҗәнә! 31Чи гесндән үр тееһәд көвү һарһхич! Исус гидг нер өгхич. 32Терчн Алдр күн болад, Деед Бурхна Көвүн гидг нер зүүх. Терүнә өвк Давидин ширәг Деед Эзн Бурхн Терүнд өгх. 33Яковин үлдл тохм Тер мөңкиндән залх. Терүнә йосн төрүц чилшго.

34– Ода тана келсн яһҗ учрхмб? Би хәрд һарад уга күүкнлм? – гиҗ Мирьям сурв.

35Бурхна элч иим хәрү өгв:

– Әрүн Сәкүсн чини деер бууһад, Деед Бурхна күчәр чи дүүрхич. Эн учрар чамас һарсн үрн әрүн болх. Тер Бурхна Көвүн гиҗ нерәдгдх. 36Чини садн Елизавета гидг күүкд күн наста болвчн бас көвү һарһх. Терүг цуһар үр-сад һарһдго күүкд күн гиҗ келдг билә, зуг терчн үр тееһәд, зурһан сар болчкв. 37Бурхн цугинь кеҗ чадна.

38– Би Деед Эзнә заасинь күцәх зарцв. Тана келсәр болтха! – гиҗ Мирьям хәрү өгв.

Бурхна элч цааран йовв.


Мирьям Елизавета тал золһҗ ирв


39Мирьям удл уга бийән белдәд, Йудья гидг уулта һазрт бәәсн балһснур адһҗ йовв. 40Тиигәрән ирәд, Мирьям Зехарьян герт орад Елизаветла мендлв. 41Елизавета Мирьямиг мендлҗәхинь соңсхлань, дотрнь бәәсн үрнь көндрв. Елизавета Әрүн Сәкүсәр дүүрв. 42Елизавета:

– Күүкд улсин дундас чи онц әдстә күнч, чини дотр бәәсн үрн әдстә! 43Деед Эзнә эк нан тал ирдгт би юн ачта күн болҗахмб? 44Чини ду соңсхлам, дотрм бәәсн үрм байрлад көндрв. 45Деед Эзнә келсн үгмүд бүтх гиҗ итксн күүкд күн буйн кишгтә! – гиҗ чаңһар келв.

46Мирьям иигҗ келв:

– Мини седклм Деед Эзнд магтал өргҗәнә! 47Сүмсм мини Аврач Бурхнд байрлна! 48Яһад гихлә, Тер Эврәннь зарцин номһн бәәдлиг үзв! Эн цагас авн орчлңгин тохм болһн намаг кишгтә гих! 49Учрнь: Күчтә Бурхн мини төлә алдр үүл күцәв. Терүнә нерн әрүн болтха! 50Терүг күндлдг күүг үйәс үйд хәәрлнә! 51Бурхн Эврәннь һарарн күчтә үүлмүдиг үзүлв! Омгта улсиг Тер ухалсн зуратаһинь тарав! 52Деер суусн ахлачнриг ширәһәснь көөҗ хольврулв! Дорацулгдсн улсиг деегшлүлв! 53Өлссн, харһнсн улст сә кеҗ өгв. Байн әмтиг юмн угаһар йовулв! 54Хәәрлтин тускар тодлад, зарцдан эс гиҗ Израиль әмтндән тус күргхәр ирв. 55Эн хәәрлт мана өвкнрт: Абрахамд болн терүнә үрдүдт оньдиндан күргнәв гиҗ үгән өгв.

56Мирьям Елизаветин герт һурвн сар шаху гиичләд, герүрн хәрҗ одв.


Уснд кирслдг Йохана төрлһн


57Елизаветин гиигрх цагнь ирәд, тер көвү һарһв. 58Хам-хоша бәәсн әмтн, элгн-саднь терүг Бурхн тиим кевәр хәәрлсинь соңсад, цуһар байрлцхав. 59Нәәмдгч өдртнь тедн нилх көвүһән керчүлхәр ирв. Эцкиннь нерәр Зехарья гиҗ тедн көвүг нерәдхәр седв. 60Зуг экнь зөвшәрл уга иигҗ келв:

– Уга. Энүнә нерн Йохан болг.

61Тиигхләнь цуһар:

– Танахна тохмд тиим нертә күн угалм! – гиҗ келцхәв.

62Тегәд тедн эцкнь көвүндән ямаран нер өгхәр бәәхинь медхәр, Зехарьяс докъяһар сурцхав. 63Зехарья харһа сурҗ авад, «Энүнә нернь Йохан» гиҗ бичв. Цуһар икәр өврцхәв. 64Тер кемлә Зехарьят келн орв. Тегәд Бурхиг магтад тер үг келв. 65Өөрнь бәәсн әмтн энүг үзәд, дегд икәр сүрдцхәв. Эн зәңг өөдм һазрта Йудья нутгар тархагдв. 66Энүг соңссн цуг улс эн зәңгиг зүркндән тодлҗ:

– Эн үрн кен болхмб? – гиҗ сурцхав. Бурхна күчн терүнд бәәсмн.


Зехарьян әәлдхл


67Нилхин эцкнь Зехарья Әрүн Сәкүсәр дүүрч:

68– Израилин Деед Эзн Бурхн тууртха! Тер маднд дөң болад, сулдхвр өгв. 69Зарц Давидин бүләс алдр Аврачиг маднд илгәв. 70Бурхн Эврәннь әрүн әәлдәчнрин дууһар Терүнә тускар зәңглҗ келв. 71Тер мадниг өшәтнрәс аврҗ, маднд дурго улсас харсҗ авх. 72Бурхн мана өвк экцнриг хәәрлхв гиҗ үгән өгәд, 73-74өшәтнрин һарас тадниг харсҗ авхв гиҗ Абрахамд андһарлҗ келв. 75Әрүн болн чик седкләрн Терүнә өмн йовҗ, бидн Терүнә чирәд наснаннь туршартан юмнас әәлго церглхвидн. 76Чи, көвүн минь! Деед Бурхна әәлдәч болҗ йовхич. Деед Эзнә хаалһинь белдхәр өмннь йовхич. 77Килнцтн тәвгдхлә, әмән аврҗ чадхит гисн медрл Бурхна улст өгхич. 78Мана Бурхн дурарнь хәәрлтәрн герлтҗ, теңгрәс өрүни гегә илгәх, 79үклин үлмәд бәәдг харңһуд суусн улст герл өгәд, эвин хаалһ зааҗ үзүлх, – әәлдҗ келв.

80Нилх көвүн Сәкүсндән батрад өсв. Израилин әмтнд үзүлгдхин цаг иртл, тер эҗго көдәд бәәв.


### 2


Исусин төрлһн


1Тер цагт Август хан Рим орн-нутгин үлмәд бәәсн һазрин әмтнә то бичҗ авхин туск зәрлг һарһв. 2Сирий нутгт[2] Күринь хан нойлҗах цагт әмтнә то бичҗ авлһна түрүнь болҗ эклв. 3Тегәд чигн нерән бичүлхин төлә күн болһн эврәннь төрсн балһснур йовв. 4Йосип бас Һалилья һазрас Назаретас һарад, Йудья гидг һазрур Давид хан төрсн Бетлехем хотнур йовв, юңгад гихлә, тер Давидин тохмин күн бәәсмн. 5Йосип Мирьям гидг келсн күүктәһән нерән бичүлхин төлә йовсмн. Тер күүкн күнд бәәсмн. 6Бетлехемд ирхлә, Мирьямин гиигрх цагнь ирв. 7Тер эврәннь ууһн көвүһән һарһад өлгәдәд, малд өвс өгдг отльгт кевтүлв. Яһад гихлә, гиичлүрин герт теднд орм күртсн уга.


Хөөчнр болн Бурхна элчнр


8Теднә бәәсн һазрин өөр хөөчнр бәәсмн. Тедн кеер бәәһәд, сөөднь хөөдән манад бәәцхәҗ. 9Генткн теднә өмн Деед Эзнә элч үзгдәд, Деед Эзнә туурмҗин герл теднд асв. Тедн дегд икәр сүрдцхәв. 10Зуг Деед Эзнә элч:

– Бичә әәтн. Би таднд болн эн нарт делкәд бәәсн әмтнд байрта зәңг авч ирв! 11Эндр Давид хаана төрскн хотнд Бурхна илгәсн Аврач Деед Эзн төрв! 12Терүнә темдгнь эн: өлгәгдсн нилхиг тадн малд өвс өгдг отльгт кевтсинь олҗ авхит, – гиҗ келв.

13Генткн Деед Эзнә элчин өөр теңгрин церг бууҗ ирв. Тедн Бурхиг магтад дуулцхав:

14– Теңгрт Бурхн тууртха! Сән тааларн бәәдг улс һазр деер амулң менд бәәтхә!

15Бурхна элчнр хөөчнриг үлдәһәд, хәрү теңгр тал нисҗ һарв.

– Бетлехемүр йовхмн, Деед Эзнә зәңглсәр юн учрсинь хәләхмн! – гиҗ хөөчнр келцхәв.

16Тедн адһҗ йовад, Мирьямиг, Йосипиг болн малд өвс өгдг отльгт кевтсн теднә үринь үзцхәв. 17Нилх көвүг үзчкәд, хөөчнр энүнә тускар Бурхна элчәс соңссан келҗ өгцхәв. 18Хөөчнрин келсн үгиг соңссн әмтн алң болад бәәцхәв. 19Мирьям цуг энүг тодлад, зүркндән хадһлад бәәв. 20Хөөчнр учрсн юмиг үзсн, соңссн төләдән Бурхиг туурулҗ магтад, хәрү йовцхав. Бурхна элчин келсәр цугнь учрв. 21Нәәмн өдр давсна хөөн көвүнд керчлһ кех цаг ирхлә, Терүнд Исус гидг нер өгв. Көвүг төрәд уга бәәтлнь эн нериг Бурхна элч Түүнд өгч.


Исусиг сүмд авч ирснь


22Теднә әрүсллһнә йослл күцәх цаг ирхлә, Мирьям Йосип хойр нилх көвүһән Деед Эзнд үзүлхәр Ерусалимд авч ирцхәв. 23Юңгад гихлә, Деед Эзнә Заканд иигҗ бичәтә: «Ууһн көвүн болһн Бурхнд нерәдгдх зөвтә». 24Дәкәд болхла, Деед Эзнә Закана зәрлгәр «хойр бүдүн көглҗрһәр эс гиҗ көглҗрһнә хойр һууҗмлар» Бурхнд тәкл тәкх зөвтә бәәсмн.

25Тер цагт Ерусалимд Шимон гидг нертә нег күн бәәдг бәәҗ. Эн Израилин аврлһна цагинь күләдг чик седклтә болн буйнч күн бәәҗ. Эн Әрүн Сәкүстә күн бәәҗ.

26– Деед Эзнә Христосиг эс үзтлән чи насан баршгоч, – гиҗ Шимонд Әрүн Сәкүсн медүлҗ келсмн.

27-28Әрүн Сәкүсәр сүрәлксн Шимон сүмд ирв. Нилх көвүнә төлә Закана йосллыг күцәхәр эк-эцкнь Терүг сүмд авч ирхлә, Шимон Исусиг һар деерән авад, Бурхнд ханлтан өргәд:

29– Деед Эзн! Ода Эврәннь үгәрн Тана зарциг тәвәд йовулҗанат. 30-31Юңгад гихлә, цуг күмн әмтнд белдсн Тана илгәсн Аврачиг мини нүдм үзв. 32Энтн – буру номта улст гегән герл болх. Эврәннь Израиль келн-әмтән туурулх! – гив.

33Эк эцк хойрнь Шимониг теднә көвүнә тускар келҗәхинь соңсад, өврәд бәәцхәв. 34Дәкәд Шимон теднд әдс өгәд, нилх көвүнә экднь Мирьямд келв:

– Эн кевтсн көвүнәс көлтә Израилин улсас кесгнь буурх, кесгнь деегшән өөдлх. Энтн Бурхна темдг болх. Энүнә өмн кесгнь босад седклиннь нуувчн санаһан илдкҗ секх. 35Чини седклиг бас үлдәр шааһад салһх, – гив.

36Тер сүмд Пенүлин һарсн күүкн Ашер тохмин Хана гидг әәлдәч күүкд күн бәәсмн. Тер зөвәр наста эмгн бәәҗ. Эн эврәннь залутаһан долан җилдән гер-бүл болҗ бәәсмн. 37Болв хөөннь тер белвсн болад үлдв. Хана найн дөрв күртлән белвсн бәәҗ. Тер сүмәс төрүц һардго бәәсмн, өдр сө уга мацг бәрәд, Бурхнд зальврдг бәәсмн. 38Тер цагт Хана бас тедн тал өөрдәд, Бурхнд ханлт өргәд, Ерусалимин сулдхвриг күләҗәсн күн болһнд нилх көвүнә тускар келҗ өгв.


Назарет хотнур хәрү ирлһн


39Мирьям Йосип хойр Деед Эзнә закаһар кергән күцәсн хөөн Һалилья гидг һазрт бәәсн эврәннь Назарет гидг хотнур хәрҗ ирцхәв. 40Нилх көвүн өсәд босад, батрад, цецн уханд орад, Бурхна онц хәәрлтә көвүн болҗ йовсмн.


Исус гидг көвүн сүмд


41Җил болһн Песах гидг байрин өдрлә Исусин эк эцк хойр Ерусалим балһснур ирдг бәәсмн. 42Исусиг арвн хойр наснд күрхлә, тедн саак кевәрн тер байрт йовцхав. 43-44Байрин өдр чилснә хөөн эк-эцкнь хәрәд йовцхав, Исус Ерусалимд үлдв. Йосип Мирьям хойр түүг медлго, көвүһән теднлә йовсн әмтнлә йовҗ йовх гиҗ санв. Тиигәд тедн өдрин дуусн йовад, дәкәд көвүһән элгн-садн дунд болн таньдг улс заагт хәәцхәв. 45Көвүһән олҗ чадлго, хәрү Ерусалимд ирәд, тенд Терүг хәәцхәв. 46Һурвн өдр болад тедн Исусиг сүмд суусинь олҗ авч. Тер болхла закана багшнрт сурвр өгәд, тедниг соңсад сууҗ. 47Исусиг соңссн әмтн Терүнә гүн медрлинь үзәд, яһҗ Тер әмтнә сурврмудтнь хәрү өгчәхинь соңсад, алң болцхав. 48Эк-эцкнь көвүһән тенд үзчкәд, йир өврцхәв.

– Көвүм минь, яһад чи мадниг зоваһад, тиим йовдл һарһвч? Бидн чини эцктә хамдан чамаг хән гиҗ басл зовад бәәввидн, – гиҗ экнь сурв.

49– Тадн Намаг яһад хәәсмт? Намаг эврәннь Эцкин керг-үүлд орлцх зөвтәһинь та меддго болвзат? – гиҗ Исус сурв.

50Эк-эцкнь көвүнә келсн үгинь медҗ чадлго бәәцхәв. 51Исус эктә-эцктәһән хамдан һарад йовв. Назаретд ирәд, Тер эк эцкиннь үгинь соңсад бәәв. Цуг учрсн йовдлыг экнь зүркндән тодлҗ авв. 52Исус өсәд босад, цаг ирвәс цецн ухата болад бәәв. Цаг ирвәс әмтн болн Бурхн Бийнь Исуст хәәртә болв.


### 3


Уснд кирслдг Йохана ном умшлһн


1-2Тиверь гидг хан ширә деер сууһад, арвн тавдгч җилд Йудья һазрт Понтий Пилат гидг нойн бәәсмн. Херод болхла Һалильяд, терүнә ах Пилип Итурьяд болн Трахонидт һардҗасмн, Лусанья Абиленд һардач бәәсмн, Хана болн Кәәп ах гелңгүд бәәҗ. Тер җилд Бурхн эҗго көдәд, Зехарьян көвүн Йоханд үг келв. 3Тегәд Йохан Йордан һолын көвәд бәәсн һазрар йовад, әмтнд:

– Килнцтә җирһлән үлдәтн. Бийән уснд кирслтн. Тиигхлә Бурхн килнцитн тәвҗ өгх, – гиҗ келв.

4Эшья гидг әәлдәчин дегтрт: «Эҗго көдәһәс хәәкрҗәх дун: Деед Эзнд хаалһинь белдтн! Терүнә җиминь һоолтн! 5Хавчг болһн шораһар дүүртхә! Уул, өөдм тегш болтха! Матьхр һазринь чикртхә! Довута замнь тинитхә! 6Тиигәд цуг күмн-әмтн Бурхна аврлтыг үзтхә!» – гиҗ бичәтә.

7Бийән уснд кирслхәр седҗәсн әмтнд Йохан иигҗ келсмн:

– Тадн моһа тохмта улст! Бурхна иргч цухлас зулҗ чадхит гиҗ, кен таднд келв? 8Килнцтә җирһлән үлдәсән үзүлтн. «Эцквидн Абрахам» гиҗ бичә сантн, юңгад гихлә, Бурхн эн чолудас чигн Абрахамд үрдүд төрүлҗ чадх гиҗ би таднд келҗәнәв. 9Модыг уңг күртл чавчх сүк белн бәәнә. Сән темс өгдго модыг тер чавчад һалд хайна.

10– Ода бидн яахмб? – гиҗ әмтн сурцхав.

11Йохан:

– Хойр киилгтә күн, негинь киилг уга күүнд өгтхә, болв хот-хоолта күн бас тиигҗ хувалцтха, – гиҗ келв.

12Алв цуглулдг әмтн бас бийән уснд кирслхәр ирцхәв.

– Багш! Ода бидн яахмб? – гиҗ тедн сурцхав.

13– Таднд кергтә юмнас үлү юм әмтнәс бичә нектн, – гиҗ тер келв.

14Цергин нег цөөкн күн терүнәс:

– Мадн яахмб? – гиҗ сурцхав.

Йохан хәрүднь:

– Кенәс чигн мөңг күчәр бичә булаҗ автн, айстан күүнд му нер бичә өгтн, болв эврәннь җалван авад, бәәсндән байн болад бәәтн, – гиҗ келв.

15Әмтн нәәлвртәһәр күләһәд бәәцхәв. Цуһар:

– Йохан бийнь Христос мөн биший? – гиҗ Йохана тускар зүркндән ухалцхав.

16Тиигхлә Йохан теднд иим хәрү өгв:

– Би тадниг уснд кирслнәв, зуг нанас даву ик күчтәнь ирх. Би Терүнә буршмгиннь бүчинь тәәлх чигн зөв угав. Тер Әрүн Сәкүснд болн һалд тадниг кирслх. 17Тер буудяһан севглхәр күрзән авчксн белн бәәнә. Буудяг Тер күн хашадан хураһад тәвх, өвс-богинь болхла унтрдго һалд хаяд шатах.

18Йохан ном тархаһад, эн болн талдан чигн үгмүд олзлад, әмтиг саглулдг бәәсмн. 19Йохан һардач Херодыг бурушаһад, килнцинь медүлҗ илдкв. Юңгад гихлә, Херод эврәннь ахин авалиг Херодидаг хааһад, бийдән буулһҗ авад, кесг хар саната бузр йовдл үзүлв. 20Цуг тер йовдлын тоод Херод дәкәд негинь немв, тер Йоханыг бәрҗ авад бәрәнд суулһв.


Исусиг уснд кирсллһн


21Әмтиг уснд кирслснә хөөн Исус бас Бийән уснд кирслсмн. Түүг экләд зальврхлань, генткн теңгр зааград, 22Әрүн Сәкүсн көглҗрһн мет үрвәд, Терүнә ээм деернь ирҗ буув. Генткн теңгрәс: «Энтн Мини хәәртә Көвүн! Эн Намаг байрлулна!» гисн оһтрһун дун соңсгдв.


Исусин уңг-тохм


23Исус һучтаһасн авн Бурхнд церглдг болв. Әмтнә сансар, Тер Йосипин көвүн, Элин ач, 24Эли болхла Мататин көвүн, Матат Левин көвүн, Леви Мелкин көвүн, Мелки Янана көвүн, Яна Йосипин көвүн, 25Йосип Мататьян көвүн, Мататья Амосин көвүн, Амос Нахумин көвүн, Нахум Эслимин көвүн, Эслим Наган көвүн, 26Нага Махатин көвүн, Махат Мататьян көвүн, Мататья Шимән көвүн, Шимә Йосипин көвүн, Йосип Йудан көвүн, 27Йуда Йохананин көвүн, Йоханан Ресан көвүн, Реса Зерүбәбелин көвүн, Зерүбәбель Шалтэлин көвүн, Шалтэль Нерьян көвүн, 28Нерья Мелкин көвүн, Мелки Аддина көвүн, Адди Косамин көвүн, Косам Элмадамин көвүн, Элмадам Эрин көвүн, 29Эр Исусин көвүн, Исус Эльязерин көвүн, Эльязер Иоримин көвүн, Иорим Мататин көвүн, Матат Левин көвүн, 30Леви Шимона көвүн, Шимон Йудан көвүн, Йуда Йосипин көвүн, Йосип Йонанын көвүн, Йонан Эльякимин көвүн, 31Эльяким Мелян көвүн, Меля Менан көвүн, Мена Мататан көвүн, Матат Натана көвүн, Натан Давидин көвүн, Давид Ишайин көвүн, 32Ишай Йоведин көвүн, Йовед Боозин көвүн, Бооз Салмона көвүн, Салмон Нахшона көвүн, 33Нахшон Аминадабин көвүн, Аминадаб Админа көвүн, Админ Арнин көвүн, Арни Хецрона көвүн, Хецрон Пәрецин көвүн, Пәрец Йудан көвүн, Йуда Яковин көвүн, 34Яков Ицхакин көвүн, Ицхак Абрахамин көвүн, Абрахам Таран көвүн, Тара Нахорин көвүн, 35Нахор Серугин көвүн, Серуг Реун көвүн, Реу Пелекин көвүн, Пелек Эберин көвүн, Эбер Шелән көвүн, Шелә Кәнәнә көвүн, 36Кәнән Арпакшадин көвүн, Арпакшад Шемин көвүн, Шем Ноахин көвүн, Ноах Ләмекин көвүн, 37Ләмек Метушелахин көвүн, Метушелах Ханокин көвүн, Ханок Еретин көвүн, Ерет Махалалелин көвүн, Махалалель Кәнәнә көвүн, 38Кәнән Эношин көвүн, Энош Шетин көвүн, Шет Аадмин көвүн, Аадм болхла Бурхна көвүн бәәсмн.


### 4


Исусиг сөрлһн


1Исус Әрүн Сәкүсәр дүүрсн бәәҗ, болв Йордан һолас хәрү йовҗ йовхлань, Сәкүсн Терүг эҗго көдәһүр дахулв. 2Тенд дөчн өдртән эрлгәр сөргдсмн. Эн цагин болзгт хот идл уга бәәсн төләдән Исус дегд икәр өлсв. 3Тиигхлә эрлг Терүнд:

– Кемр Чи Бурхна Көвүн болхла, эн чолунд өдмг бол гиҗ зәрлг өг, – гиҗ келв.

4Исус хәрүднь:

– Бурхна Бичгт: «Һанцхн өдмгәр күн бийән цадхҗ хаңһашго» гиҗ бичәтә, – гив.

5Эрлг Терүг ик өөдм һазр тал дахулҗ авч одад, нег агчмин зуур орчлңд бәәсн нутг болһниг үзүлв.

6– Эн нутгудын йосинь болн туурмҗинь би Чамд өгнәв. Цуг эн Мини, болв би энүг дурта күүндән өгч чадҗанав. 7Кемр Чамаг нанд сөгдхләчн, цуг эн Чини болх, – гиҗ эрлг Исуст келв.

8Исус хәрүднь:

– «Эврәннь Деед Эзн Бурхндан сөгд, һанцхн Бурхндан цергл» гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә, – гив.

9Цааранднь эрлг Терүг Ерусалимд авч ирәд сүмин ора деер зогсаһад келв:

– Кемр Чи Бурхна Көвүн болхла, эн ора деерәс дорагшан һәрәдҗ үз. 10Юңгад гихлә, «Бурхн Эврәннь Бурхна элчнртән Чамаг әрвләд хәләтхә гиҗ зәрлг өгв», 11болв дәкәд «тедн Чини көлчн чолунд бичә цокгдтха гиһәд Чамаг һар деерән теврәд авад йовх» гиҗ бичәтәлм, – гив.

12– Бурхна Бичгт: «Эврәннь Деед Эзн Бурхан бичә сөрәд бә» гиҗ бичәтә, – гиҗ Исус хәрү өгв.

13Тиигәд эрлг сөрдгән уурад, Исусиг цаг болзг күртлнь үлдәв.


Исус Һалильяд экләд церглҗәнә


14Исус Сәкүснә күчнд батрад, хәрү Һалилья һазр тал ирв. Терүнә туск зәңг цуг нутгар тархаҗ соңсгдв. 15Исус теднә хурлмудт сурһдг бәәсмн. Цуһар Терүг туурулдг бәәсмн.


Исусиг Назаретд соңсҗахш


16Исус эврәннь өссн-боссн Назарет гидг хотнд ирв. Тер саак кевәрн амрлһна бемб өдр хурлд одв. Тенд Исус Бурхна ном умшхар босад зогсв. 17Әмтн әәлдәч Эшьян дегтр Терүнә һарт бәрүлв, болв Исус терүг секәд, иим нег юм олҗ умшв: 18-19«Би Деед Эзнә Сәкүстәв. Тер Намаг Сән Зәңг угатя-яду улст тархалһхар йовулла. Бәрәнд бәәх әмтнд сулдхврин тускар, сохр әмтнд нүднә харана тускар зәңглхин төлә даҗргдсн әмтиг сулдххин төлә, Деед Эзнә хәәрлтин цаг ирсиг дурдхин төлә Тер Намаг илгәсмн». 20Исус Бурхна Бичгиг хаачкад, тенд церглҗәх күүнд өгәд ормдан суув. Хурлд бәәсн улс нүдәрн Исус тал ширтҗ хәләцхәв. 21Цааранднь Исус экләд:

– Эндр тадниг соңссн цагт эн әәлдхл күцв, – гив.

22Цуһар энүг чик гиһәд, Исусин амарн келсн һәәхмҗтә үгмүдиг өврцхәв:

– Эн Йосипин көвүнлм! – гиҗ әмтн сурцхав.

23Исус теднд:

– Тадн Нанд эрк биш «Эмч, Бийән эдгә!» гидг үлгүр келхит. «Капернамд болсн юмна тускар бидн соңславидн, тиигҗ Эврәннь төрскн һазртан чигн ке!» гиҗ тадн келхит. 24Зуг Би таднд үнәр келҗәнәв, ямаран чигн әәлдәчиг төрскн һазртнь әәлдәч гиҗ тоолдмн биш. 25Элья әәлдәч бәәсн цагт Израильд кесг белвсн күүкд улс бәәсмн. Тиигхд һурвн җил дундур хур орлго, һазр деер ик харһнлт болв. 26Зуг Бурхн Элиг талдан күүкд күүнүр йовуллго, Сидона өөр бәәсн Цәрепәт хотна нег белвсн күүкд күүнүр илгәсмн. 27Израильд Элиша әәлдәч бәәсн цагт арсна хальдвр гемәр кесг улс гемтсн бәәҗ, зуг Найман гидг сирий келн күүнәс оңдан күн цеврдсн уга бәәҗ, – гив.

28Хурлд бәәсн цуг улс энүг соңсад йир икәр уурлцхав. 29Тедн цуһар ормасн өсрҗ босад, Исусиг балһснас һарһад, уулын ора деер авч ирәд зогсав. Назарет тер уулын ора деер бәәҗ. Әмтн Исусиг ик уул деерәс түлкҗ уңһахар седв. 30Зуг Исус әмтнә заагар һарад, хотнас цааран темцәд йовҗ одв.


Капернамин хурлд


31Исус Һалилья һазрт бәәсн Капернам гидг хотнур ирәд, бемб өдр әмтнд Бурхна ном умшҗ сурһв. 32Цуһар Терүнә ном соңсад өврәд бәәцхәв, юңгад гихлә, Исусин келсн үгин ик күчнь медгдв. 33Хурлд нег хар сәкүстә күн бәәҗ. Генткн тер ик дууһар хәәкрәд:

34– Э-э! Назаретас ирсн Исус, маднас Танд юн кергтәв? Та мадниг уга кехәр ирвт? Би Таниг медв! Та Бурхна Әрүн Күнт! – гиҗ келв.

35– Тагчг бә! Эн күүнәс һарч әрл цааран! – гиҗ Исус терүг хөрҗ келв.

Хар сәкүсн тер күүг әмтнә нүднд һазр деер шивәд, терүнә дотрас бийднь хорлтан келго һарч одв. 36Цуһар өврәд нег-негндән келцхәв:

– Эн юн гидг юмн болхмб? Энтн тиим ик йоста болн күчтә, нам хар сәкүсдт зәрлг өгнә, теднь әрләд йовҗ одна! – гицхәв.

37Тиигәд Исусин туск зәңг тер нутгар тархагдв.


Исус олн әмтиг эдгәснә тускар


38Исус хурлас һарад, Шимона герүр йовв. Шимона хадм экнь ик халута бәәҗ, терүнд нөкд болыч гиһәд цуһар Исусиг эрҗ сурцхав. 39Күүкд күүнүр өкәһәд, Исус халунь хәртхә гиҗ зәрлг өгв, тиигәд тер халу дөрдгән уурв. Тер дарунь күүкд күн босад, хотан белдв. 40Нарн суух кемд әмтн Исус тал кесг өвчтә улсиг авч ирв, Исус күн болһнд һаран күргҗ эдгәв. 41Кесг әмтнә дотрас тедниг эзлсн хар сәкүсд хәәкрлдәд һарцхав. Болв тедн:

– Чи Бурхна Көвүнч! – гиҗ бәәглдцхәв.

Зуг Исус тедниг хөрәд, эврәннь тускар келх зөв өгсн уга, юңгад гихлә, тедн Исусиг Христос гиҗ меддг бәәҗ.


Исус Йудьян һазрт номан умшҗ делгрүлснә тускар


42Өрүн эртәр Исус хотнас һарад аглһ һазрур йовв. Әмтн Терүг хәәв. Тедн Исус тал ирәд Терүг тәвшгоһар бичә йовтн гиҗ эрв. 43Зуг Исус:

– Би Бурхна йосна туск Сән Зәңгиг талдан хотн болһнар тархах зөвтәв, тер юңгад гихлә, энүнә төлә Намаг Бурхн илгәв, – гиҗ келв.

44Тегәд Тер Йудья нутгин хурлмудт Сән Зәңг цәәлһҗ делгрүлв.


### 5


Исус түрүңк сурһульчнран дуудҗана


1Нег дәкҗ Исус Генесәрет нуурин көвәд зогсв. Кесг әмтн Бурхна үгмүд соңсхар нүрлдҗ бәәцхәв. 2Исус усна көвәд хойр оңһц бәәсинь үзв. Заһсчнр оңһцас һарад гөлмән уһаҗацхала. 3Нег оңһцд Исус орв. Тернь Шимона оңһц бәәҗ. Исус оңһциг усна көвәһәс цааран түлктн гиҗ сурв. Дәкәд Исус оңһц дотр сууһад әмтиг сурһв. 4Исус номан умшҗ төгсәчкәд Шимонд:

– Нуурин гүүнүр усчад, гөлмән уснд хайтн, – гив.

5Шимон хәрүднь:

– Багш, бидн сөөни дуусн көдләд, нег чигн заһс бәрҗ авч чадсн угавидн, зуг ода би Тана келсәр кенәв, – гиҗ келв.

6Тедн гөлмән татад, дегд дала заһс бәрҗ авцхав. Гөлмнь заһсар икәр дүүрәд тасрн гив. 7Өөрк оңһцд бәәсн үүрмүдтән дем болтн гиҗ тедн докъя өгв. Наадкснь өөрдв, хойр оңһцнь заһсар дүүрәд уснд чивн гив. 8Шимон Пётр энүг үзәд, Исусин көлднь унад:

– Деед Эзн минь, намаг энд үлдәтн! Би килнцтәв! – гиҗ келв.

9-10Пётр, Зебедана көвүд Яков болн Йохан ах дү хойр болн нань чигн заһсчнр дала заһс үзәд икәр әәцхәв. Исус Шимонд:

– Бичә ә! Эн өдрәс авн чи әмтиг бәрҗ авдг күн болхич, – гиҗ келв.

11Тедн хойр оңһцан уснас һарһҗ авад үлдәһәд, Исусин ардас дахцхав.


Арсна гемтә күүг эдгәлһн


12Исус нег хотнд бәәҗ, Терүнә өөгүр арсна гемәр өвчтә нег күн йовҗ. Тер Исусиг үзәд, һазр элкдҗ унад:

– Деед Эзн, намаг гемәсм цеврлх саната болхла, цеврлтн! – гиҗ эрҗ сурв.

13Исус терүнд һаран күргәд:

– Чамаг цеврлх санатав. Цеврд! – гив.

Тер дарунь күн арсна гемәсн эдгв, 14болв Исус терүнд иигҗ зәрлг болв:

– Цуг энүнә тускар күүнд бичә кел, зуг гелң тал одад бийән үзүл, болв эдгсн төләдән Мошен закаһар Бурхнд тәкл тәк. Терүгәрн чи әмтнд эдгсән медүлхич, – гив.

15Исусин туск зәңг өдр ирвәс улм ик өргнәр тархагдв. Терүн тал әмтн ик олар йовдг болв, цуһар Терүнә ном соңсхар болн гемән эдгәхәр ирдг бәәсмн. 16Исус болхла бәәҗ-бәәҗәһәд аглһ һазр тал йовад, Бурхнд зальврдг бәәсмн.


Һар-көлнь тәкрсн күүг эдгәлһн


17Нег дәкҗ, Исус әмтиг сурһҗасн цагла, паршмуд болн ном цәәлһәчнр Һалильяс, Йудьяс, Ерусалимас болн нань чигн хотн болһнас ирәд, бас Терүг соңсла. Исус Бурхна күч авад, гемтә әмтиг эдгәдг бәәсмн. 18Нег цөөкн күн девскр деер кевтсн, һар-көлнь тәкрсн күүг авч ирәд, гер дотр орулҗ Исусин өмн тәвхәр седҗ. 19Зуг герт дала әмтн бәәсн төләд тедн орҗ чадлго, герин ора деер һарад, деевриг цоолҗ хамхлад, тәкрсн күүг девскртә хамднь ора деерәс Исусин өмн буулһҗ тәвцхәв. 20Исус теднә итклинь үзәд, гемтә күүнд:

– Көвүн! Килнцчн тәвгдҗәнә, – гиҗ келв.

21Паршмуд болн ном цәәлһәчнр Терүг бурушаһад дотран:

– Эн күн бийән Бурхнд тоолҗана. Эн күн кен болхмб? Бурхнас талдан кен күүнә килнц тәвҗ чаддмб? – гиҗ ухалв.

22Исус теднә ухалсн санаг медәд:

– Тиим ухан юңгад таднд орҗахмб? – гиҗ келв.

23– Ю келснь амр болх, «Чини килнц тәвгдв», эс гиҗ «Босад йов»? 24Зуг Би, Күмни Көвүн, һазр деерк улсиг килнцәснь һарһх йостав гиҗ таднд медүлхин төлә келҗәнәв, – гив.

Дәкәд Исус тәкрсн күүнд:

– Соңс Намаг! Бос! Эврәннь девскрән авад хәр! – гив.

25Тер күн дарунь босад, девскрән авад, Бурхиг магтад герүрн йовв. 26Цуһар өврәд Бурхиг туурулв. Цуг энүг үзсн әмтн сүрдцхәв:

– Эндр ик өвәрц юм бидн үзвидн, – гиҗ тедн келцхәв.


Исус Левиг дуудсна тускар


27Энүнә хөөн тер герәс һарад, Исус Леви гидг кү үзв. Тер әмтнәс алв цуглулдг күн бәәҗ. Леви тамһин герин өөр сууҗ.

– Намаг дахад йов! – гиҗ Исус терүнд келв. 28Леви цуг юмиг үлдәһәд, Исусиг дахв. 29Дәкәд тер Исуст нерәдҗ гертән ик нәр кев. Тер нәәрт алв цуглулдг кесг улс болн талдан чигн әмтн ирцхәв. Тедн Исусла хамдан хот ууһад нәәрлцхәв. 30Паршмуд болн закана багшнр дурго болад, Исусин сурһульчнрас:

– Тадн, алв цуглулдг килнцтә әмтнлә яһад хот ууҗахмт? – гиҗ сурцхав.

31Тедниг сурһульчнрас ю сурҗахинь соңсад, Исус иим хәрү өгв:

– Эрүл күүнд биш гемтә күүнд эмч кергтә болдмн. 32Би чик седклтә әмтнүр биш килнцтә әмтнүр килнцтә җирһлән үлдәтн гихәр ирв, – гив.


Мацг бәрлһнә тускар


33Тиигәд тедн Исусас:

– Юңгад Йохана болн паршмудын сурһульчнр дару-дарунь мацг бәрәд зальврна, болв Тана сурһульчнр болхла оньдин хот ууһад бәәнә? – гиҗ сурв.

34– Хүрмин гиичнрлә күргн бәәхлә, теднәр мацг бәрүлҗ болхий? – гиҗ Исус хәрү өгв.

35– Зуг цагнь ирхлә, күргиг теднәс салһҗ авхла, тер цагт тедн мацг бәрәд бәәх, – гив.

36Исус теднд иим үлгүр келҗ өгв:

– Кен чигн шин хувцнас таслҗ авад, хуучн хувцндан халас тәвхш. Кемр тиигәд кехлә, тер шин хувцан чигн үрәх, болв тер халаснь хуучн хувцндчн зокшго. 37Кен чигн хуучн бөрвд күчән авчах чаһр кедмн биш. Кемр тиигҗ кехлә, тер чаһрнь деврәд һархла, бөрвнь шуурад, чаһрнь асхрад, бөрвнь үрҗ одх. 38Күчән авчах чаһриг шин бөрвд кедмн. 39Болв кен чигн хуучн чаһр ууһад күчән авчах чаһр суршго, юңгад гихлә, хуучн чаһр шин чаһрас деер гиҗ келх.


### 6


Сурһульчнр бемб өдр тәрәнә толһас таслҗ авснь


1Бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв. 2Паршмудас зәрмнь:

– Тадн яһҗахмт? Бемб өдр тиим юм кех зөв угат! – гиҗ келв.

3Исус теднд иигҗ хәрү өгәд:

– Давид эврәннь үүрмүдтән өлн бәәсн цагтан ю кесинь та умшвт? 4Тер Бурхна герт орҗ ирәд, Бурхна өмн тәвсн өдмгиг авад эврән идәд бас өөрк үүрмүдтән өгв. Зуг тер өдмгиг һанцхн гелңгүд идх зөвтә бәәҗ, – гив.

5Аштнь Исус:

– Күмни Көвүн бемб өдрин Эзн мөн, – гиҗ келв.


Әмн уга һарта күүг эдгәлһн


6Бас нег бемб өдр Исус хурлд ирәд, цуглрсн әмтнд Бурхна ном зааҗ сурһла. Тенд барун һарнь әмн уга нег күн бәәҗ. 7Закана багшнр болн паршмуд Исусиг бемб өдр кү эдгәхлә, гемшәхәр Терүг гетәд сууцхав. 8Исус тедниг ю ухалҗахинь медәд, әмн уга һарта күүнд:

– Бос! Өмәрән һар! – гив.

Тер күн босад өмәрән һарв. 9Тиигхләнь Исус теднәс:

– Би таднас сурҗанав, бемб өдр күн сә кех йостай? Аль му кех йостай? Күүг үкләснь харсҗ авхмб эс гиҗ алхмб? – гиҗ сурв.

10Исус әмтиг эргҗ хәләһәд:

– Һаран суңһ! – гив.

Тер күн һаран суңһад, дарунь эдгв. 11Паршмуд болн закана багшнр дурго болад, дегд икәр уурнь күрв. Тедн хоорндан Исусиг яахмб гиһәд күүндцхәв.


Арвн хойр апостолмуд


12Тер өдрмүдт Исус уулын ташуд ирәд сөөни дуусн Бурхнд зальврв. 13Өр цәәхлә, Тер эврәннь сурһульчнран дуудҗ, теднәс арвн хойр кү онц йилһҗ авад, тедниг апостолмуд гиҗ нерәдв. 14Шимон (Исус терүнд Пётр гидг нер өгв), Шимона дү Андрей, Яков, Йохан, Пилип, Бар-Толма, 15Матай, Томас, Алпана көвүн Яков, зилот багин гешүн Шимон, 16Яковин көвүн Йуда, Йуда Искериот (сүүлднь тер урвач болв).


Йөрәл болн харал


17Исус теднлә хамдан дорагшан йовҗ, тегш һазрт зогсв. Тенд дала сурһульчнрнь цуглрцхав. Йудьяс, Ерусалимас, теңгсин шидрк Тир Сидон гидг һазрас ирсн олн әмтн цуглрцхав. 18Зәрмнь Исусиг соңсхар болн бийән эдгәхәр ирҗ. Хар сәкүснд эзлгдсн әмтн бас ирәд эдгдг бәәсмн. 19Цуһар Исуст һарарн күрхәр зүткдг бәәсмн. Юңгад гихлә, цуг әмтиг эдгәдг күчн Терүнәс һардг бәәҗ. 20Исус Эврәннь сурһульчнран ширтҗ хәләһәд келв:

– Яду әмтн – буйн-кишгтә! Тадн Теңгрин орна улст! 21Өлсҗәсн әмтн буйн-кишгтә! Цагнь ирхлә, цадхит! Уульҗасн әмтн буйн-кишгтә! Цагнь ирхлә, байрлхит! 22Күмни Көвүнәс көлтә кемр таднд дурго болхла, көөхлә, му келхлә, неритн һутаҗ муурулхла, 23тер өдрт байстн! Байрар дүүртн! Теңгрин ачлвр тадниг деер күләҗәнә. Эн улсин өвк экцнр әәлдәчнрт тиим юм кесмн. 24Зуг байн әмтн зовлңган эдлхит! Авх юман авчквт! 25Цадхлң әмтн зовлңган эдлхит! Цагнь ирхлә, тадн харһнҗ өлсхит! Инәҗәх әмтн зовлңган эдлхит! Цагнь ирхлә, оркрад уульхит! 26Тадна тускар сәәнәр келхлә, басл зовлңган эдлхит! Тиим кевәр эднә өвк экцнр худл әәлдәчнрин тускар сәәнәр келлә!


Эврәннь өшәтндән дурта болтн


27Таднд, намаг соңссн әмтнд, Би келҗәнәв: Эврәннь өшәтндән дурта болтн, таднд дурго күүнд сә кетн. 28Тадниг харасн әмтиг йөрәтн, тадниг му келсн күүнә төлә зальвртн. 29Нег халхартн күн ташхла, дарук халхан өгтн. Кемр күн тадна деерк хувцитн булахла, дотрк бәәсн киилгән чигн тәәләд өгтн. 30Сурсн күүнд өгәд бәәтн. Кемр таднас ямаран чигн күн күчәр юм булаһад авхла, буласн юмиг бичә нектн. 31Әмтн нанд тиим юм кех зөвтә гиҗ санҗахла, тиим юм бийстн әмтнд кех зөвтәт. 32Тадниг таасҗ дурлсн күүнд тадн дурта болхла, тана ачтн юмб? Яһад гихлә, килнцтә әмтн бийдән тааста күүнд дурлна, тиим эсий? 33Кемр таднд нөкд болсн әмтнд тадн нөкд болхла, тана ачтн юмб? Килнцтә әмтн бас тиигҗ кенәлм. 34Кемр тадн күүнд өгйә өгәд, хәрүһинь кезә өгхинь күләхлә, ачтн юундв? Килнцтә әмтн бас килнцтә әмтнд мөңгәр өгйә өгнә, болв дәкәд хәрүһинь кезә өгх гиҗ күләнә. 35Зуг тадн эврәннь өшәтндән дурта болх зөвтәт, теднд нөкд болад өгйәһинь өгтн, зуг өрән бичә нектн. Тиигхлә тана ач ик болх, тадн Деед Бурхна үрн болхит, юңгад гихлә, ханлт уга, хар саната әмтнд Бурхн бас сә кенә. 36Эврәннь Эцк Бурхнла әдл өршәңгү буйнч седклтә болтн!

37Кү бичә гемшәтн, тадниг Бурхн гемшәхмн уга. Күүг бичә бурушатн, тадниг Бурхн бурушахмн уга. Әмтнә буруһинь тәвтн, тиигхлә тадна буруг Бурхн бас тәвх. 38Өгәд бәәтн, таднд өггдх. Таг дүүргәд, деерәс дарад, тана хормад асхад оркх. Ямаран кемҗәһәр тадн кемҗәлнәт, тиим кемҗәһәр тадниг кемҗәлх.

39Цааранднь Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Сохр күн сохриг дахулҗ чадхий? Тедн хоюрн нүкнд унх, тиим эс мөний? 40Сурһульч эврәннь багшас деер биш, зуг кен чигн номан төгсәҗ дасхла, эврәннь багшла әдл болх. 41Ахиннь толһадк өвс үзә бәәҗ, эврәннь толһадк өвр яһад эс үзнәч? 42Эврәннь толһадк өвр үзлго бәәчкәд, «Ах, чини толһадк өвс авч хайнав» гиҗ яһҗ чи келҗ чадхмч? Хойр чирәтнр! Түрүләд толһадк өврән һарһҗ хайчкад, тегәд ахиннь толһадк өвс яһҗ хайхинь медхич.


Модн болн зер-земш


43– Сән модн му темс өгшго, болв му модн сән темс өгдмн биш. 44Модн темсәрн медгднә. Көгләс инҗр таслҗ авад, таслҗ авч болдго биший, тедү мет хатханчгас уста үзм авч болдмн биш. 45Цаһан саната күн зүркндән хадһлсн сәәнәс сә һарһна. Хар саната күн зүркндән хадһлсн мууһасн му һарһна. Зүркнд бәәсн юмн келнд илрдмн.


Хойр ул


46– Ю хәәҗ тадн Намаг «Деед Эзн, Деед Эзн» гиһәд дууднат, зуг Мини келсн юм күцәхшит? 47Нан тал ирәд, үгм соңсад, Мини келсәр үүлән күцәдг күүг кенлә дүңцүлҗ болхинь Би ода келҗ өгнәв. 48Тиим күн гүүнәр һазр малтад, чолун деер ул тәвҗ герән тосхсн күн мет. Усн деврәд, эргәсн һарад, гер деернь асхрхла, тернь көндрсн уга, тер юңгад гихлә, гер батар тосхгдсн бәәҗ. 49Үгм соңсв чигн Мини келсәр үүлән күцәдго күүг һазр деер ул угаһар герән тосхсн күүнлә дүңцүлҗ болхмн. Усн деврәд эрс деернь асхрхла, терүнә гернь нурад хамхрҗ одсмн. Тер гер бәәсн ормд зуг хамхрха модн чолун үлдҗ.


### 7


Римин нег цергин ахлачин зарциг эдгәлһн


1Терүг соңссн әмтнд келсн үгән төгсәһәд, Исус Капернам балһснур йовв. 2Римин цергин ахлачин нег зарц ик күнд гемтә болад, өңгрхиннь өмн өргнд бәәсмн. Цергин ахлач зарцдан йир хару бәәсмн, 3тегәд Исусин тускар соңсад, тер Йудьян толһачнриг Терүнүр илгәв. Исус нааран ирәд, зарцм эдгәтхә гиҗ суртн гив. 4Толһачнр Исус тал ирәд:

– Эн күүнд нөкд кеҗ болҗана. 5Тер мана келн-әмтнд дурта, маднд хурл тосхҗ өгв, – гиҗ тедн икәр шунҗ сурв.

6Исус толһачнриг дахад йовв. Заасн герүр өөрдҗ йовхла, цергин ахлач үүрмүдән өмнәснь илгәһәд, теднәр дамҗулҗ келүлв:

– Деед Эзн, бичә зовтн, Таниг гертән орулх чигн нанд зөв уга. 7Тегәд чигн би эврән өмнәсчн һарсн угав. Би тиим зөв угав гиҗ санҗанав. Негхн үг келтн, мини зарц дарунь эдгх. 8Би эврән күүнә медәнд бәәнәв, мини медәнд бас цергчнр бәәнә. Негнднь би «Йов» гинәв, тер йовна, дарукднь: «Нааран йов» гинәв, тер ирнә. Зарцдан би: «Энүг ке» гинәв, тер мини келсәр кенә.

9Исус келсн үгинь соңсад, дегд икәр өврв, дәкәд ардаснь дахҗ йовсн олн әмтн тал эргәд хәләчкәд:

– Израиль нутгт чигн тиим ик сүзг Би үзәд угав, – гив. 10Илгәсн элчнрнь хәрҗ ирхләрн, зарц эрүл-менд бәәсинь үзцхәв.


Наин гидг хотнд белвсн күүкд күүнә көвүһинь әмдрүллһн


11Энүнә хөөн Исус Наин гидг хотнур йовв. Терүнә өөр сурһульчнр болн нань чигн әмтн бәәцхәв. 12Исус хотна үүднүр өөрдҗ йовсн цагт әмтн өңгрсн кү оршахар авч йовсн бәәҗ. Нег белвсн күүкд күүнә ор һанцхн көвүнь өңгрҗ. Тер күүкд күүнлә хамдан кесг хотна әмтн йовцхаҗ. 13Деед Эзн экинь үзәд, терүнд сана зовад:

– Бичә ууль, – гиҗ Тер келв.

14Исус өңгрсн күүнүр өөрдәд, оршалһна яршгт һаран күргв. Терүг авч йовсн әмтн ормдан зогсв.

– Көвүн минь! Би чамд «Бос!» гиҗәнәв, – гив.

15Өңгрсн көвүн толһаһан өндәлһҗ сууһад экләд үг келв, Исус терүг экднь даалһв. 16Әмтн йир икәр сүрдцхәв. Тедн Бурхиг магтад:

– Мадн дунд алдр әәлдәч бәәнә! Эврәннь келн-әмтндән нөкд болхин төлә Бурхн бууҗ ирв! – гиҗ келцхәв.

17Исусин тускар зәңг Йудья нутгар болн өөрк һазрар делгүдән тархагдв.


Уснд кирслдг Йоханас ирсн элчнр


18Йохана сурһульчнр терүнд Исусин кесн йовдлмудын тускар келхлә, Йохан сурһульчнр дундас хойринь дуудҗ авад, 19Деед Эзнүр одад иигҗ суртн гиҗ илгәв:

– Бурхнас ирх зөвтә күн Та мөнвт? Аль бидн талдан кү күләхмб?

20Элчнр Исус тал ирәд:

– Уснд кирслдг Йохан мадниг иим юм суртн гиҗ Танур илгәв: «Та Бурхнас ирх зөвтә күн мөнвт? Аль бидн талдан кү күләхмб?» – гиҗ сурцхав.

21Исус тер цагт кесг өвчтә, гемтә, хар сәкүстә әмтиг эдгәдг бәәсмн. Кесг сохр әмтнә нүдинь секәд, хара орулдг бәәсмн. 22Тер элчнрт иим хәрү өгв:

– Йоханд хәрү ирәд үзсән, соңссан цугтаһинь келҗ өгтн: сохр әмтн үздг болна, доһлңгнь йовна, арсна өвчтәнь гемәсн цеврднә, дүлә күн соңсдг болна, өңгрснь әмдрнә, угатя әмтнд Сән Зәңг цәәлһҗ тархана. 23Нанд итксн әмтн итклән эс геехлә, буйн-кишгтә болхмн, – гив.

24Йохана элчнриг йовсна хөөн Исус әмтнд Йохана тускар иигҗ келв:

– Эҗго көдә һазрур ю хәләхәр тадн йовсмт? Салькнд нәәхлсн хулсигий? 25Ю хәләхәр тадн йовсмт? Байн, үнтә хувц өмссн кү хәләхәрий? Уга. Тер юңгад гихлә, байн үнтә хувц өмсдг әмтн хаана бәәшңд бәәдмн. 26Ю үзхәр тадн одсмт? Әәлдәчиг? Э, э. Йохан әәлдәчәс деер күн, гиҗ Би таднд келҗәнәв. 27Энүнә тускар Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә бәәнә: «Би зәңгчән урдасчн илгәнәв. Тер урдасчн Чини хаалһичинь белдх». 28Эн орчлң деер төрсн әмтн дунд Йоханас ик алдр күн уга билә гиҗ би таднд келҗәнәв. Зуг Бурхна орн-нутгт бәәсн хамгин бичкнь терүнәс ик алдр. 29Кесг әмтн болн алв цуглулдг улс Йоханыг соңсад, Бурхиг магтад, Йоханар уснд кирслгдв. 30Паршмуд болн закана багшнр уснд эс кирслгдсәрн Бурхна таалыг эвдв.

31– Эн мана цагин әмтиг юунла дүңцүлҗ болхмб? Эдн кениг дурасмб? 32Тедн базрт суусн бичкн күүкдлә әдл. Эн әмтн нег-негндән иигҗ хәәкрҗәсн бичкдүд мет: «Бидн таднд бүрә бүшкүрәр айс татдг биләвидн, тадн биилдго биләт, бидн таднд һашута дуд дуулдг биләвидн, зуг тадн уульдго биләт». 33Уснд кирслдг Йохан ирнә. Тер өдмг иддго, чаһр уудго күн. Терүнә тускар хар сәкүстә күн гиҗ тадн келнәт. 34Би, Күмни Көвүн, ирв. Би чаһр уунав, хот иднәв. «Хотд дурта чаһр уудг күн, алв цуглулгчин болн килнцтә әмтнә үр» гиҗ тадн келнәт. 35Бурхна цецн ухаг седклдән орулсн күн болһн энүг үнн болдгиг лавлна, – гиҗ Исус келв.


Шимона герт Исусин көлд тос түрксн күүкд күн


36Нег парш Исусиг тоохар герүрн дуудв. Исус паршин гер тал ирәд, ширән өөр суув. 37Тер хотнд бәәдг килнцтә нег күүкд күн Исусиг паршин герт хот ууҗахинь медчкәд, гипс шаврар кеен буһшт каңкнсн сәәхн үнртә тос авч ирәд, 38Исусин ард зогсад уульв. Һарсн нульмснь Исусин көл деер дусад һооҗад бәәв. Тиигхлә тер күүкд күн Исусин көлинь эврәннь үсәрн арчад, үмсәд, каңкнсн үнртә тос деерәснь кеҗ түркв. 39Исусиг дуудсн парш цуг энүг үзәд дотран санв: «Кемр эн күн әәлдәч болсн болхла, Бийинь көндәҗәсн күүкд күүг кен гидг күүһинь медх билә. Эн күүкд күн килнцтәлм». 40Тиигхлә Исус паршд:

– Шимон, Би чамд нег юм келхәр седҗәнәв, – гив.

– Келтн, Багш, – гиҗ тер хәрү өгв.

41– Хойр күн нег эзнд өртә бәәҗ, – гиҗ Исус эклв, – Негнь тавн зун мөңг өгх зөвтә бәәҗ, наадкнь – тәвн. 42Зуг теднд мөңгн уга болад, тегәд эзнь теднә өринь хәрүлв. Эн хойр күүнәс кень эзндән икәр дурта болхмб?

43– Мини санаһар, кенә өрнь ик, тернь эзндән икәр дурта болх, – гиҗ Шимон хәрүднь келв.

– Чикәр санҗанач, – гиҗ Исус келв.

44Дәкәд Тер күүкд күүнүр зааһад, Шимонд иигҗ келв:

– Чи эн күүкд күүг үзҗәнч? Би чини герт ирв, чи нанд көлән уһах ус чигн кеҗ өгсн угач, эн болхла мини көлм нульмсарн уһаһад, үсәрн арчҗ хагсав! 45Чи мендлхләрн Намаг үмссн угач, эн күүкд күн болхла Намаг герт орҗ ирснәс авн Мини көлм зогслго үмсәд бәәнә. 46Чи мини толһадм олив тосар түрксн угач, эн болхла үнтә каңкнсн үнртә тосиг Мини көлдм асхад бәәнә. 47Яһад эн тиим ик дурта болдгинь Би чамд келсв. Энүнә дала килнцнь тәвгдв, тегәд чигн эн икәр дурлна. Баһ килнцтә күүнә килнцнь тәвгдхлә, тер баһар дурлна.

48Дәкәд Исус күүкд күүнд келв:

– Чини килнцчн тәвгдв.

49Наадк гиичнр:

– Әмтнә килнц чигн тәвдг эн кен болҗахмб? – гиҗ санцхав.

50Исус болхла, күүкд күүнд:

– Чини иткл чамаг аврв. Менд йов! – гиҗ келв.


### 8


Исусиг дахҗ йовсн күүкд улс


1Энүнә хөөн Исус балһсд-селәдәр эргәд йовад, Бурхна йосна туск Сән Зәңг цәәлһҗ тархав. 2Терүнлә хамдан арвн хойр сурһульчнр болн нег цөөкн күүкд улс йовсмн. Тедн дунд зәрмнь хар сәкүснәс сулдсн, зәрмнь гемәс эдгсн бәәҗ. Долан хар сәкүснәс сулдсн Магдален хотна Марий, 3Херодын герин Хуза гидг һардачин аваль Йохана, Сусанна болн нань чигн күүкд улс теднд мөңгәр дөң болҗ йовсмн.


Тәрә тәрсн күүнә тускар


4Олн зүсн хотнас ирсн кесг әмтн Исусин өөр ирҗ хурв, болв Тер әмтнд үлгүрләд иигҗ келв:

5– Нег күн тәрә тәрхәр йовҗ. Буудяг цацҗ хайхла, зәрмнь хаалһ деер тусҗ унв, тедниг әмтн көләрн ишкәд уга кев, шовуд чоңкад идчкв. 6Зәрмнь чолута һазрт унв, урһхларн усн баһ болад тедн хагсҗ одв. 7Зәрм буудя урһсн хатханчг заагт унв, хатханчг улм нигтәр урһад, тер буудя бүтәд хатҗ одв. 8Зәрмнь болхла сән урһцта һазрт тусв. Тедн урһад, буудя болһн зун холван ик урһц өгв, – гиһәд үгән төгсәһәд, Исус:

– Соңсхар седснь, соңстн! – гиҗ чаңһур келв.

9Терүнә сурһульчнр:

– Эн үлгүрин учр-утхнь юундв? – гиҗ сурцхав.

10Исус теднд:

– Бурхна йосна туск нууц медрл таднд өгсн билә. Талдан әмтн хәләһәд бичә үзтхә гиһәд, соңсад бичә медтхә гиһәд, Би теднд үлгүр олзлад келҗәнәв. 11Эн үлгүрин чинрнь эн: буудя гисн – Бурхна үг. 12Хаалһ деер унсн буудя гисн – иим әмтн, тедн Бурхна үг соңсна, зуг тедниг иткҗ әмән бичә авртха гиһәд эрлг ирәд, теднә зүркнәс Бурхна үгмүдиг булаҗ авад йовҗ одна. 13Чолута һазрт унсн буудя гисн иим әмтн: тедн ик байртаһар үг соңсад, седклдән авна. Зуг тер үгмүд уңг-көрң уга экнлә әдл болна. Әмтн тер үгд бичкн зуур иткнә, зуг ик зовлң сөрлһн ирхлә, тесҗ чадхш. 14Зәрм әмтн Бурхна үг соңсна, зуг җирһлин килмҗд, зөөрт, байрт даргдад Бурхна йоснд олзта биш болна. Тедн хатханчг заагт унсн буудя мет. 15Сән урһцта һазрт унсн буудя гиснь – Бурхна үг соңсад, седклдән хадһлад, бийән батар тесвртәһәр бәрдг, дала урһц өгдг улс, – гив.


Тәвц деер бәәсн шам


16– Кен чигн шаман шатаһад, сав дотр эс гиҗ орн дор тәвхш, зуг герт орҗ ирсн әмтн үзтхә гиҗ терүг тәвц деер тәвнә. 17Нег чигн эс илдкгдсн нууц юмн уга, әмтнәс бултулҗ эс медүлсн нег чигн юмн уга. 18Мини келсн үгиг оньган өгәд соңстн, юңгад гихлә, бәәснднь улм немгдх; болв угаһаснь бәәнә гиҗ сансин чигн авгдх, – гиҗ Исус келв.


Исусин эк болн дүүнр


19Исус тал экнь болн дүүнрнь ирсмн, зуг әмтн дала болад, тедн Исусур орҗ чадсн уга. 20Нег күн Исуст:

– Тана эк болн дүүнр һаза зогсҗана, тедн Таниг үзхәр седҗәнә, – гиҗ келнә.

21Исус теднд:

– Бурхна үг күцәһәд соңсҗасн әмтн мини экм болн дүүнрм, – гиҗ келв.


Исус һалв салькиг зогсав


22Тер өдрмүдин негнднь Исус сурһульчнртан иигҗ келв:

– Эн нууриг һатлад, телтр көвәд күрхмн.

Тедн оңһц дотр орҗ сууһад йовв. 23Нууриг һатлҗ йовхларн Исус унтҗ одв. Тер дарунь һалв салькн көдләд, оңһц усар дүүрв, теднд чивх аюл учрв. 24Сурһульчнр Исус тал өөрдәд:

– Багш! Багш! Бидн уснд чивн гиҗәнәвидн, – гиҗ Терүг серүлв.

Исус серәд, салькиг болн дольгаг хөрв. Салькн көдлхән уурв, эргндк бәәдл тогтнв.

25– Тана иткл альдв? – гиҗ Исус сурһульчнрасн сурв.

Тедн әәһәд өврәд, нег-негнәсн сурцхав:

– Салькнд чигн, уснд чигн эн зәрлг болна, тедн үгинь соңсна. Кен гидг күмб эн?


Хар сәкүсәнд эзлгдсн күүг эдгәлһн


26Тедн Һалильяс туслцад бәәх нуурин көвәд бәәсн Геразин[3] гидг һазрур оңһцар күрәд ирв. 27Исус оңһцас һарад һазр ишкхлә, дала хар сәкүсәр эзлгдсн өөрк хотна нег күн Терүнд харһв. Кесгәс авн тер хувцн уга, чирм нүцкн бәәһәд, әмтн бәәдг герт биш кү оршадг хадын көндәд бәәршдг бәәсмн. 28Тер күн Исусиг үзәд һазр элкдҗ унад, му ду һарад хәәкрв:

– Деед Бурхна Көвүн Исус, нанас юн чамд кергтәв? Буйн болтха, бичә намаг зова!

29Исус хар сәкүснд: эн күүнәс һар гиҗ заксн учрас хар сәкүсн Исуст тиигҗ келҗ. Кесг дәкҗ хар сәкүсн тер күүг эзлдг бәәсмн, тегәд чигн энүнә һар-көлинь цевәр күләд, бәрәнд суулһв чигн тер күн цевән хамхлад, хар сәкүснд көөгдәд, эҗго һазрт зулад йовҗ оддг бәәсмн. 30Исус терүнәс:

– Чини нерн кемб? – гиҗ сурв.

– Түмн, – гиҗ тер хәрү өгв, юңгад гихлә, терүнә дотр дала хар сәкүсн орсн бәәҗ, 31болв тедн Исусиг йорал уга гүн һазрур мадниг бичә йовул гиҗ эрв. 32Тенд уулын ташуд ик дала һахас идшлҗ йовҗ, болв хар сәкүсд һахас дотр орх зөв сурв. Исус теднд зөв өгв. 33Хар сәкүсд тер күүг үлдәһәд, һахас дотр орхла, һахас генткн чагчм эрг деерәс гүүһәд, нуурин уснд унад чивҗ одцхав. 34Һаха хәрүлсн улс учрсн йовдлыг үзәд, балһсна әмтнд болн эргндк хотн болһнд бәәсн улст энүнә тускар келҗ өгв. 35Әмтн юн учрсинь хәләхәр ирцхәв. Тедн Исус тал ирәд, хар сәкүсдәс сулдсн күүг Исусин көлднь хувц-хунртаһан эрүл ухата суусинь үзчкәд, дегд икәр сүрдв. 36Тер күн яһҗ эдгсинь үзсн әмтн наадк әмтнд келҗ өгв. 37Геразин гидг һазрин цуг әмтн икәр әәһәд, Исусиг мана һазрас цааран йов гиҗ сурцхав. Исус оңһц дотр орад, хәрү усчв. 38-39Хар сәкүсдәс сулдсн күн Терүнлә хамдан йовхар сурв.

– Герүрн хәр, Бурхн чамд ю кесинь әмтнд келҗ өг, – гиҗ Исус хәрү өгәд, тер күүг герүрнь йовулв.

Тер күн йовад, эврәннь хотна әмтнд Исус терүнд ю кесинь келв.


Яирин күүкиг әмдрүллһн. Гемтә күүкд күүг эдгәлһн


40Исус хәрү ирхлә, Терүг олн әмтн тосв. Яһад гихлә, тедн Исусиг күләв. 41Хурлын толһач Яир гидг нег күн ирәд, Исусин көлднь унад, герүрм ирит гиһәд сурв. 42Тер юңгад гихлә, терүнә ор һанцхн арвн хойрта күүкн өңгрхин өмн өргнд бәәҗ. Исусиг тиигәрән йовсн цагт кесг әмтн өөрнь нирглдв. 43Нег күүкд күн арвн хойр җилдән цусн һардг гемәр гемтдг бәәсмн. Тер эмчнрт цуг мөңгән өгсмн, зуг нег чигн эмч терүг эдгәҗ чадсн уга. 44Күүкд күн Исусур ардаснь өөрдәд, Терүнә хувцнд һарарн күрв. Тер дарунь цуснь һардган уурв.

45– Кен Намаг һарарн көндәв? – гиҗ Исус сурв. Цуһар: «Би көндәсн угав» гицхәв. Тиигхлә Пётр келв:

– Багш! Тана эргнд дала әмтн бәәнә. Цуһар энд-тендәснь шахҗ дәврҗәнә.

46– Нег күн Нанур һарарн күрв, тегәд Нанас күчн һарсинь Би меддв, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

47Тиигхлә күүкд күн әмтнд бийән медүллго бәәҗ чадшгоһан үзәд, Исус тал өөрдәд, көлднь чичрәд унв. Олн әмтнә өмн тер яһҗ Исуст һарарн күрәд, тер дарунь эдгсән келҗ өгв. 48Тиигхлә Исус терүнд келв:

– Күүкн минь! Чини иткл чамаг эдгәв. Амулң менд йов!

49Исус үгән төгсәһәд уга бәәтл Яир гидг хурлын толһачур гертәснь элч ирәд:

– Чини күүкнчн өңгрҗ одв, Багшиг бичә үүмүл, – гиҗ келв.

50Исус энүг соңсад, Яирд:

– Бичә ә, итк, болв күүкнчн эдгх, – гиҗ келв.

51Яирин герүр ирчкәд, Исус кү тәвсн уга, зуг Пётрлә, Йоханла, Яковла болн күүкнә эк-эцклә гер дотр орв. 52Әмтн күүкн өңгрҗ одв гиһәд оркрад ууляд бәәцхәв.

– Бичә уультн, эн күүкн өңгрсн уга, зуг унтҗ кевтнә, – гиҗ Исус келв. 53Цуһар Терүнә үгд инәлдцхәв, юңгад гихлә, тедн күүкиг өңгрсинь медсн бәәҗ. 54Исус күүкиг һараснь авад:

– Күүкн, бос! – гив.

55Күүкнә цогцднь сүмсн орад, тер дарунь босв. Исус:

– Күүкнд хот өгтн, – гив.

56Эк-эцкнь йир икәр өврв, зуг Исус:

– Цуг энүнә тускар күүнд бичә келтн, – гиҗ закв.


### 9


Арвн хойр апостолмуд


1Исус арвн хойр сурһульчнран цуглулад, теднд цуг хар сәкүсдиг һарһҗ көөх болн әмтнә гем эдгәх күч болн йос өгв. 2Дәкәд тедниг Бурхна йосна тускар ном умшҗ тархахин төлә болн гемтә әмтиг эдгәхин төлә илгәв.

3– Хаалһд юм бичә автн: тайгчн, түңгрцгчн, өдмгчн, мөңгнчн, сольдг хувцчн бичә автн. 4Ямаран герт орв чигн хотнас һартл тендән үлдтн. 5Кемр әмтн тадниг эс орулхла, тадн тер хотнас һарч йовхларн, көлин тавгт наалдсн шораһинь саҗад һартн. Тер темдг теднә гемин герч болҗ һарх, – гиҗ Исус сурһульчнртан келв.

6Тиигәд сурһульчнр хотн болһниг эргҗ йовад, Сән Зәңг тархаҗ, кесг әмтиг делгүдән эдгәҗ йовсмн.


Херодын үүмлһн


7Эн йовдлмудын туск зәңг Һалильян Херод гидг һардачд чигн күрв. Херод Исусин тускар ю ухалхан медҗ чадлго бәәв, юңгад гихлә, Исусин тускар олн зүсн зәңг соңсгдв. Зәрмнь Терүг үксн Йохан әмдрв гиҗ, 8зәрмнь – Элья ирҗ гив, зәрмнь болхла кезәңк әәлдәч әмдрҗ гиҗ келсмн. 9Херод:

– Йохана толһаһинь би хәәчлә харһуллав. Иим зәңг кенә тускар нанд соңсгдад бәәдг болхв? – гиһәд, Исусиг үзх арһ хәәв.


Тавн миңһн кү цадхлһн


10Апостолмуд хәрҗ ирәд, цуг күцәсн кергән Исуст келҗ өгв. Тедниг дахулад, Исус Бетсәд гидг хотна өөр бәәсн нег эҗго һазрур күрәд ирв. 11Әмтн цуг энүг медәд, Терүг дахцхав, Исус теднлә мендләд, Бурхна йосна тускар келәд, эдгәх кергтә әмтиг эдгәв. 12Өдр чиләд ора болҗ йовла, арвн хойр сурһульчнр Терүнүр ирәд:

– Эн әмтиг өөрк хотдар болн селәдәр йовултн. Тедн бийдән хонх һазр болн уух хот олҗ автха. Бидн эҗго һазрт бәәнәлм, – гив.

13Исус теднд:

– Тадн бийстн эднд хот өгтн, – гив.

Хәрүднь сурһульчнр келв:

– Манад тавхн өдмг болн хойрхн заһсн бәәнә. Йовад цуг эн әмтнд хот хулдҗ авхмн болвза? – гив.

14Тенд тавн миңһн күн бәәсмн, зуг Исус сурһульчнртан:

– Эн әмтиг йилһҗ авад, тәвәдәр һазрт суулһтн, – гив.

Сурһульчнр Исусин келсәр кев. Цуһар тиигәд сууцхав. 15-16Исус тавн өдмг болн хойр заһс авад, теңгр хәләһәд, Бурхнд ханлт өргв. Тиигчкәд өдмгиг әңг-әңгәр хуһлв. Исус сурһульчнрт хот өгв, тедн әмтнд түгәв. 17Цуһар хотынь идәд цадв. Сурһульчнр болхла үлдсн хотынь цуглулхла, арвн хойр сав дүүрң болв.


Пётрин илднь келснь


18Нег дәкҗ Исус һанцарн зальврҗала. Сурһульчнр Терүнлә бәәлә. Тер сурһульчнрасн:

– Әмтн Намаг кенд тоолҗана? – гиҗ сурв.

19Тедн иим хәрү өгв:

– Зәрмнь Таниг уснд кирслдг Йоханд тоолна, зәрмнь Таниг Элья гинә, зәрмнь болхла ик кезәнә бәәсн әәлдәч ода әмдрҗ гиҗ келнә.

20– Тадн Намаг кенд тоолжант? – гиҗ Исус сурв.

Пётр:

– Та Бурхна Христос, – гив.


Исус эврәннь үклин тускар әәлдҗ келснь


21Исус теднд Бийинм тускар күүнд төрүц бичә келтн гиҗ саглв, 22дәкәд немҗ келв:

– Би, Күмни Көвүн, кесг зовлң эдлхв. Намаг толһачнр, ах гелңгүд болн закана багшнр һәәлҗ көөх. Би әмнәсн хаһцх зөвтәв, зуг һурвдгч өдртнь әмдрхв.

23Цааранднь Исус цуг әмтнд:

– Кен Намаг даххар седхлә, эврәннь хаалһан үлдәҗ, өдр болһн кирс авад, Бийм дахтн. 24Юңгад гихлә, кен эврәннь әмән харсхар седхлә, терүгән геех, болв Мини төлә әмән өгсн күн әмән харсҗ аврх. 25Кемр күн цуг нарт делкәг эзлҗ авхла, зуг седклән үрәхлә эс гиҗ әмән геехлә, ямаран олз тер күүнд бәәхмб? 26Кен Нанас болн Мини үгмүдәс ичхлә, терүнәс Эврәннь болн Эцкин туурмҗд, Бурхна элчнрин туурмҗд ирсн Күмни Көвүн чигн ичх. 27Би таднд үнәр келҗәнәв. Ода энд зогсҗасн тадн дундас зәрмнь Бурхна орн-нутгиг эс үзтл өңгршго, – гиҗ зәрлг болв.


Исусин хүврлһн


28Цуг энүг келсн хөөн нәәмн хонг үлү давв. Исус Пётриг, Йоханыг болн Яковиг дахулад, уулын ора деер зальврхар һарв. 29Зальврҗасн цагт Терүнә чирәнь генткн оңдарад, хувцнь цәәһәд, цәкллһнлә әдләр гилвкв. 30-31Терүнлә хойр күн күүндцхәв. Тедн – Моше Элья хойр бәәҗ. Тедн ик герләр асҗ гилвкәд бәәв. Моше Элья хойр Ерусалимд болх Исусин үклин тускар келв. Терүнә үкл Бурхна таал күцәх. 32Пётр үүрмүдләһән үргләд, нөөртән диилгдәд унтҗ одв. Генткн серәд, Исусин туурмҗин герл-гегәниг болн Терүнлә зогсҗасн хойр залу күүг тедн үзцхәв. 33Тедн Исусиг үлдәһәд йовхар седхлә, Пётр:

– Багш, энд йир сән! Һурвн сег тәвий: негнь Чамд, хойрдгчнь Мошед, һурвдгчинь Эльяд, – гив.

Тер цагт Пётр эврән ю келҗәхән медсн уга бәәҗ. 34Пётр үгән чиләһәд уга бәәтл, генткн үүлн бууҗ ирәд тедниг бүркв. Пётр, Йохан, Яков һурвн үүлн дотр бәәсндән икәр сүрдцхәв. 35Үүлн заагас: «Эн Мини Көвүн, Би энүг онц йилһҗ авв. Энүнә үгинь соңстн» гисн дун соңсгдв. 36Тер дун тагчг болхла, Исус саак кевәрн һанцарн үлдв. Сурһульчнр энүг нууһад, үзсн юман тер цагт күүнд келсн уга.


Хар сәкүснд эзлгдсн көвүг эдгәлһн


37Маңһдуртнь тедн уул деерәс бууҗ ирхлә, Исусиг олн әмтн тосв. 38Генткн олна дунд бәәсн нег күн хәәкрв:

– Багш! Буйн болтха, мини көвүһм хәләһит! Тер ор һанцхн көвүһм! 39Нег хар сәкүсн терүг эзлнә. Көвүм генткн му дууһар хәәкрнә. Шүрүснь татад, амнаснь көөсн һарна. Хар сәкүсн көвүһм зоваһад үлдәҗәхш. 40Би Чини сурһульчнриг тер хар сәкүснд зәрлг болҗ көөтн гиҗ эрәд сурлав, зуг тедн юм кеҗ чадсн уга.

41– Яһсн иткл уга, килнцтә улсвт! Кедү күртл Би таднла бәәһәд тесхмб? Көвүһән нааран авч ир, – гиҗ Исус келв.

42Көвүн өөрдҗ йовхла, хар сәкүсн тер көвүг һазр деер хаяд, көвүнә һар көлин шүрүсн татв. Зуг Исус тер хар сәкүсиг хөрҗ көөҗ һарад, көвүг эдгәҗ, эцкиннь һартнь өгв. 43(а) Цуг әмтн Бурхна күчнд болн туурмҗд йир икәр өврцхәв.


Исус эврәннь үклин тускар давтад әәлдҗ келснь


(43б) Цуһар Исусин кесн үүлд өврсн цагла Тер сурһульчнртан:

44– Оньган өгәд, Мини келсн үг соңстн: Намаг, Күмни Көвүг, әмтнә һарт өгх, – гив. 45Зуг тедн Исусиг ю келҗәхинь медсн уга. Яһад гихлә, тер үгмүдин чинрнь теднәс нуугдсн бәәҗ. Зуг ю келҗәхинь сурхас тедн әәцхәв.


Кен хамгин алдрв?


46Нег дәкҗ сурһульчнр дунд кень теднәс хамгин алдр болх? гих зүтклдән болв. 47Исус теднә ухаг медәд, бичкн үриг теврәд, өөрән зогсав.

48– Мини нернә төлә иим бичкн үриг орулҗ авснь Намаг орулҗ авх, Намаг орулҗ авдгинь Намаг илгәсн Бурхиг орулх. Тадн дундас хамгин бичкнь хамгин алдр болх, – гиҗ Исус келв.


Таднла сөрү эс бәәсн күн таднла ни-негн болх


49– Багш! Бидн Тана нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗәсн кү үзләвидн, бидн терүг хөрәд зогсалавидн, юңгад гихлә, тер маднла йовхш, – гиҗ Йохан келв.

50– Бичә хөртн. Таднла сөрү эс бәәснь таднла хамдан, – гиҗ Исус терүнд келв.


Шамарьян хотна әмтн Исусиг герүрн тәвсн уга


51Исусиг хәрү теңгр тал өөдлҗ йовх цаг ирхлә, Тер Ерусалим тал одхар шиидв. 52Исус түрүләд элчнрән илгәв, тедн Шамарьян һазрин нег хотнд орад, Терүг иртл цуг юминь экләд белдв. 53Зуг тер хотна әмтн Исусиг герүрн орулсн уга, яһад гихлә, Тер Ерусалим тал йовҗ йовхнь медгдв. 54Яков болн Йохан гидг сурһульчнр энүг үзснә хөөн хордад сурв:

– Деед Эзн! Мана келсәр теңгрәс һал һарад эдниг уга кетхә гиҗ седҗәнт? – гив. 55Зуг Исус тедн тал эргҗ хәләһәд хөрв. 56Тегәд тедн талдан хотнур йовв.


Исусиг дахлһн


57Тедниг йовҗ йовхла зуурнь нег күн Исуст келв:

– Таниг альд эс йоввчн би дахҗ йовхдан белмб, – гиҗ келв.

58Исус иим хәрү өгв:

– Арат эврәннь нүктә, шовуд эврәннь үүртә, Нанд, Күмни Көвүнд, толһаһан тәвҗ амрх һазр уга.

59Талдан күүнднь Исус:

– Намаг дах, – гив.

Зуг тер күн иим хәрү өгв:

– Деед Эзн, нанд герүрн хәрәд, өңгрсн эцкән оршах зөв өгит, – гив.

60Исус терүнд келв:

– Үксн әмтн эврәннь үксн күүһән оршатха, чи болхла Нанла йовад Бурхна йосиг делгрүл, – гиҗ келв.

61Дәкәд нег күн терүнд:

– Би Таниг дахнав, Деед Эзн, зуг түрүләд нанд гер-бүлтәһән мендлҗ һарх цаг өгтн, – гив.

62– Андсх бәрҗәһәд, ардаран оньдин хәләһәд бәәдг күн Бурхна орн-нутгт керг уга күн болҗана, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


### 10


Исус далн хойр сурһульчнриг илгәснә тускар


1Энүнә хөөн Исус дәкәд далн хойр сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв. Тедн хотн болһнд орад, Исус йовх һазрар йовх зөвтә бәәҗ. 2Тер сурһульчнртан:

– Хурах урһц дала, көдлмшчнр баһ. Урһсн урһц хурах көдлмшчнриг илгәтхә гиҗ хадлһна Эзнд зальвртн! – гиҗ келв.

3– Йовтн! Хәләтн, Би тадниг олн чонмудын дунд бәәх хурһдыг илгәҗәсн мет илгәҗәнәв. 4Кетчән, түңгрцгән, селх буршмган бичә автн. Зууран харһсн әмтнлә бичә мендлтн. 5Күүнә герт орн түрүләд: «Тана гер бүлтн амулң менд бәәтхә», – гиҗ келтн. 6Кемр тер герт эвтә күн бәәхлә, эв терүнд өггдх, кемр эв уга болхла, «амулң менд бәәтн» гиснтн таднур хәрү ирх. 7Тер герт гиичлтн. Өгсн хотынь идтн, уутн, юңгад гихлә, көдлмшч эврәннь көдлмшин ашинь эдлх зөвтә. Гер болһниг соляд бичә йовтн. 8Тана ирсн ямаран чигн хотнд тадниг герүрн күн орулхла, өгсн хотынь уутн. 9Тенд гемтә әмтиг эдгәтн. Бурхна йосн таднур өөрдв гиҗ келтн. 10Кемр ямаран чигн хотнд тадниг герүрн күн эс орулхла, тер хотна уульнцсар йовҗ йовад: 11«Мана тавгт наалдсн тана хотна шораһитн бидн саҗад, таднд хәрү өгчәнәвидн. Тер бийнь медтн, Бурхна йосн өөрдв!» гиҗ келтн. 12Би таднд келҗәнәв, тер өдр Содом балһснас дор тер хотнд болх. 13Хоразина әмтн, зовлңган эдлхит! Бетсәдин әмтн, басл зовлңган эдлхит! Танад учрсн Бурхна өвәрцс Тирин әмтн болн Сидона әмтн үзсн болхла, тедн кезәнәһә хар хувц өмсәд, толһадан үмс цацад, килнцтә җирһлән үлдәх билә. 14Тер учрар Зарһин өдрт Тирәс болн Сидонас дор таднд му болх. 15Чи, Капернам, чамаг теңгрт өргх гиҗ санҗанчи? Уга, чи үклин һазрт тусхич! 16Тадниг соңссн күн Намаг чигн соңсна, болв тадниг һолснь Намаг һолна. Намаг һолсн күн Намаг илгәсн Бурхиг һолна, – гиҗ Исус келв.


Далн хойр сурһульчнр хәрү ирснә тускар


17Далн хойр сурһульчнр байрлад, Исус тал ирцхәв.

– Деед Эзн! – гиҗ тедн келв, – мадниг Тана нерн деерәс зәрлг болхла, хар сәкүсд чигн мана үгд орна.

18Исус иим хәрү өгв:

– Би эрлгиг үзләв. Тер цәкллһн мет теңгрәс унла. 19Бийдән хорлтан угаһар хорта моһа болн чим хорха ишкх, өшәтнә чидлиг дааҗ диилх йос Би таднд өгв. 20Зуг хар сәкүсд тадна медәнд орҗана гиҗ байрлхин ормд тадна нерд теңгрт бичәтә гиҗ байрлтн.


Исусин байр


21Исус Әрүн Сәкүснә байрар дүүрәд келв:

– Теңгрин болн һазрин Эзн, Аав Минь! Би Танд магтал өргҗәнәв! Та энүг цецн ухата, сурһульта әмтнәс нууһад, эгл бичкдүдт секҗ цәәлһүт! Аав минь, цуг энүнд Тана цаһан саната дурна нилч үзгдҗәнә. 22Теңгрин Эцкм цугинь Нанд даалһв. Эцкәс даву Көвүг кен болдгиг кен чигн күн медхш. Көвүнәс даву Эцк кен болдгиг кен чигн күн медхш. Болв Көвүн Эцкин тускар күүнд медүлхәр седхлә, тернь Эцкиг меднә.

23Цааранднь Тер эврәннь сурһульчнр тал хәләһәд, шишлң теднд иигҗ келв:

– Тана үзсн юмиг үзсн нүдн буйн-кишгтә! 24Би таднд келҗәнәв, кесг әәлдәчнр, кесг хаадуд тана үзсн цуг юмиг үзхәр седлә, зуг үзсн уга, тана соңсҗах юмиг соңсхар седлә, зуг соңсҗ чадсн уга.


Буйнч седклтә Шамарьян күүнә тускар


25Нег закана багш өмәрән һарад, Исусиг сөрхин төлә иим сурвр өгв:

– Багш, мөңк җирһл авхин төлә би ю кех зөвтәв?

26– Заканд юн бичәтә? Чи тенд ю умшвч? – гиҗ Исус хәрүднь сурв.

27Тер иим хәрү өгв:

– Эврәннь Бурхндан әрүн седкләрн, үнн зүркәрн, бәәсн күчәрн болн бәәсн уха-санаһарн дурта бол, өөрк күүндән бийдән дурта кевәр дурл, – гиҗ бичәтә.

28– Чи чикәр хәрү өгвч. Тиигәд ке, тиигхлә чи әмд бәәхич, – гиҗ Исус келв.

29Зуг закана багш бийән цеврлхәр седәд:

– Мини хаҗудк күн гисн кемб? – гиҗ сурв.

30Исус хәрүднь иигҗ келв:

– Нег күн Ерусалимас Ерихо хотнур йовҗ. Зуурнь терүнд деермчнр харһв. Тедн тер күүнә хувц-хунринь булаҗ авад, бийинь үкн гитлнь цокҗ-цокҗ хаяд йовҗ одцхав. 31Энүнә дару тер хаалһар нег гелң йовҗ, тер күүг үзәд, хаҗудк хаалһар һарад йовҗ одна. 32Тиим кевәр чигн Левихнә күн кев. Тер бас тер ормд күрәд, шавта күүг үзәд, хаҗудк хаалһар һарад йовҗ одҗ. 33Тер хаалһар йовсн Шамарьян һазра күн болхла тер күүнлә харһлдн үзәд санань зовв. 34Зовҗах күүнд өөрдәд, шавинь тосар болн чаһрар уһаҗ, цевр кенчрәр боов. Цааранднь шавтсн күүг элҗгн деерән суулһад, гиичлүрүр авч ирәд, тендән килмҗән күргв. 35Маңһдуртнь Шамарьян күн һарч йовад, гиичлүрин эзнд хойр өдрин җалвинь өгәд: «Энүнд килмҗән өгтн, кемр эн мөңгн эс күрхлә, би хәрү ирхләрн дәкәд мөңг өгнәв», – гив. 36Эн һурвн әмтнәс, тана санаһар, зовҗах күүнд кень хамгин өөрхн болв? – гиҗ сурв.

37Закана багш:

– Терүг хәәрлсн күн өөрхн болх, – гив.

Тиигхлә Исус терүнд:

– Чи йовад бас тиигҗ ке, – гив.


Мартан болн Мирьямин герт


38Зууран Исус сурһульчнртаһан нег хотнд одв. Тенд Марта гидг нертә күүкд күн ирҗ тедниг гертән орулв. 39Тер Мирьям гидг дү күүктә бәәсмн. Мирьям Исусин көлднь сууһад, цуг келсн үгмүдинь соңссн бәәҗ. 40Марта болхла ик дала хот кехәр сахняд үүмҗәҗ. Тер Исус тал өөрдәд:

– Тана зергәс! Мини дү күүкм цуг көдлмшиг нанд даалһсинь Та гемшәҗәхшвт? Нан тал ирәд, нөкд болтха гиһәд терүнд келхнтн, – гиҗ сурв.

41-42– Марта, Марта, чи дала юмн бәәтхә гиҗ сахняд үүмәд бәәнәч, зуг чамд негхн юмн кергтә. Мирьям болхла бийдән хамгин сәәнинь йилһҗ авв. Энүгинь күн булаҗ авч чадшго, – гиҗ Исус хәрү өгв.


### 11


Зальврлһна тускар


1Нег дәкҗ Исус нег һазрт зальврсн бәәҗ. Терүг зальврсна хөөн сурһульчнрин негнь Исусас:

– Деед Эзн! Йохан эврәннь сурһульчнран яһҗ зальврҗ дасхла, тиим кевәр Та мадниг дасххнтн! – гиҗ сурв.

2-4Исус теднд:

– Иигҗ зальвртн:

Мана Аав!

Нернтн әрүн болтха!

Тана йосн иртхә!

Эркн кергтә өдмгиг

Өдр болһн илгәһит!

Яһҗ бидн күүнә килнц тәвнәвидн,

Тиигҗ мана килнц тәвит!

Сөрдг юмнла бичә харһулыт! – гив.

5Цааранднь Исус теднд:

– Үлгүрләд келхлә, таднас негнь эврәннь үр талан сөөни өрәллә ирәд келҗәнә: «Үр минь, һурвн өдмг нанд өгйәһәр өгич. 6Үүрм йовҗ йовад, зууран орҗ ирв, болв терүг тоох хот нанд уга». 7Тиигхлә тана үүртн: «Бичә намаг көндә. Үүдм хаалһата, би күүкдән унтулчклав. Босҗ чамд өдмг өгч чадшгов», – гиҗ хәрү өгнә. 8Үүртн танла үүрлҗәсндән тана сурсиг босад эс өгв чигн, зуг тана давтад сурсн зүткмҗд тер босад сурсн юмитн өгх. 9Тегәд чигн Би таднд келҗәнәв: Сурад бәәтн – сурситн өгх, хәәһәд бәәтн – хәәсән олҗ авхит. Үүдинь цокҗатн – таднд тәәлҗ секх. 10Сурад бәәсн күн – сурсан авчана. Хәәһәд бәәснь – хәәсән олҗана. Үүд цокҗаснд – тәәлҗ секҗәнә. 11Көвүнтн заһс сурхла, үрндән заһсна ормд хорта моһа өгх эцк тана дунд олдхий? 12Көвүнтн өндг сурхла, ямаран эцк терүнд чим хорха өгх? 13Кемр тадн килнцтә бәәввчн, эврәннь үрндән сән белг яһҗ өгхинь меднәт, тиигәд чигн тана Теңгрин Эцк Әрүн Сәкүсиг сурсн әмтнд өгх, – гив.


Исус эс гиҗ Баал-Зебүль?


14Нег дәкҗ Исус күүг келн уга кедг хар сәкүсиг нег күүнәс һарһҗ көөв. Хар сәкүсн һархла, тер күн үг келдг болв. Цуглрсн әмтн алң болцхав. 15Зәрмснь: «Эн хар сәкүснә нойна Баал-Зебүлин[4] күчәр хар сәкүсдиг көөнә» гиҗ келв. 16Зәрмснь Исусиг сөрхин төлә теңгрин онц өвәрц темдгүд үзүл гиҗ сурцхав.

17Исус теднә уха-санаһинь медәд:

– Дотран дәәлддг алвт болһн хоосрад ирх. Дотран таардго гер бүл болһн әңгрәд буурад одх. 18Кемр эрлг бийләһән дәәллдхлә, терүнә йосн нутг яһҗ торч бәәхмб? Тадн Намаг Баал-Зебүлин күчәр хар сәкүсдиг көөҗәнә гиҗ келҗәнәт. 19Кемр Би Баал-Зебүлин күчәр хар сәкүсдиг көөхлә, тана сурһульчнр ямаран күчәр тедниг һарһҗ көөҗәхмб? Тер учрар тана сурһульчнр тана зарһчнр болтха! 20Кемр Би хар сәкүсдиг Бурхна һарар көөҗәхлә, Бурхна йосн тадн тал ирснь лавта мөн. 21Кемр ик чидлтә болн зер-зевтә күн эврәннь герән харҗ хәләхлә, терүнә өлг-эднь әәмшг уга һазрт бәәнә. 22Зуг кемр терүнәс ик чидлтә күн дәврәд, эзинь дәәләд, эзнә нәәлсн зер-зевинь булаһад диилхлә, геринь тонад, өлг-эдинь хулхалҗ авх. 23Нанта эс бәәсн күн Нанта сөрүд бәәнә, Нанта хурадго күн тарана.


Хар сәкүсн хәрү ирсинь


24– Хар сәкүсн күүнә дотрас һарн хагсҗ одсн көдә эргәд, амрх орм хәәнә, зуг олхш. Тиигхлә тер: «Урдк бәәсн герүр би хәрү йовнав», – гинә. 25Терүг хәрү ирхләнь, гернь сәвүрдсн, цевр болна. 26Тегәд хар сәкүсн һарч йовад, бийәсн ик догшн долан хар сәкүсдиг дахулҗ авч ирнә. Тедн ирәд күүнә дотр бүүрлнә. Аштнь күн урдкасн үлү му бәәнә, – гив.


Йосн кишг


27Исусиг тиигҗ келҗәсн цагла нег күүкд күн олна заагас:

– Таниг һарһад өсксн эктн буйн-кишгтә! – гиҗ хәәкрв.

28– Бурхна үг соңсад күцәдг әмтн буйн-кишгтә! – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Онц темдгүдин тускар


29Әмтн улм икәр хурцхав. Исус экләд келв:

– Эн үйин әмтн хар саната. Эдн Бурхна онц темдг сурна, зуг әәлдәч Йонан темдгәс үлү талдан темдгүд теднд Бурхн өгшго. 30Тер юңгад гихлә, ямаран кевәр Йона Ниневин әмтнд онц темдг болв, тиим кевәр Күмни Көвүн эн әмтнд онц темдг болх. 31Зарһин өдр өмн үзгин һазрин хатн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Юңгад гихлә, тер ик холас Соломон хаана цецн уха авхар ирлә. Энд болхла Соломонас ик алдр күн бәәнә. 32Зарһин өдр Ниневин әмтн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Тедн Йона келсн үгинь соңсад, килнцтә җирһлән үлдәцхәв. Энд болхла Йонас ик алдр күн бәәнә.


Цогц-махмудын шам


33– Кен чигн күн шам шатачкад әмтнд үзгдгго һазрт тәвхш, савар терүг бүркхш. Цуһар герл үзтхә гиһәд, шаман тәвц деер тәвнә. 34Нүдн – күүнә шам мөн, кемр нүднчн цевр болхла, чи герләр дүүрхич. Кемр чини нүдн бузр болхла, чи таг харңһуһар бүркәтәч! 35Болһатн! Тана дотрк герл харңһу болвза? 36Тер төләд кемр чи герләр дүүрхлә, болв чини нег чигн мөч харңһуд эс бәәхлә, шам чамаг герлтулдг метәр чи герл өгхич, – гив.


Паршмудыг болн закана багшнриг бурушалһн


37Исус әмтиг сурһсн хөөн нег парш Терүг гер талан хот уулһхар дуудв. Исус герт ирәд, ширән өөр орм эзләд суув. 38Терүг хотын өмн һаран эс уһасинь үзәд парш алң болв. 39Зуг Исус терүнд:

– Тадн паршмуд ааһ-савиг һазаһаснь арчнат, тадна дотрк болхла ховдг бәәдләр болн хар санаһар дүүрң! 40Ухан уга әмтн! Һазакинь үүдәсн Үүдәч дотркинь чигн үүдәсн биший? 41Угатя-яду әмтнд бәәснәсн һуульһ өгтн, тиигхлә цуг юмнтн цевр болх. 42Паршмуд, тадн зовлңган эдлхит! Тер юңгад гихлә, тадн тәрсн мятас, рутас[5] болн нань чигн ноһанас арвдгч хүвинь Бурхнд цуглулҗ өгнәт. Зуг Бурхна зарһиг болн дуриг кергтән авхшит. Талдан кергиг мартлго эн кергән күцәх зөвтәт. 43Тадн зовлңган эдлхит, паршмуд! Юңгад гихлә, тадн хургин герт хамгин сән орм эзлнәт, талвңд әмтн таднла мендлхлә, тадн дурта болнат. 44Тадн зовлңган эдлхит, юңгад гихлә, тадн эс темдглсн үкәрлә әдл. Терүг әмтн деерәснь ишкв чигн ю ишкҗәхән медхш, – гиҗ келв.

45Закана багшнрин негнь:

– Багш! Та иигҗ келәд мана тускар бас му келҗәнәт! – гив.

46Исус хәрүднь:

– Тадн закана багшнр бас зовлңган эдлхит! Юңгад гихлә, тадн әмтнә нурһнд дааҗ болшго аца тәвнәт, зуг бийстн теднд хурһан чигн көндәҗ нөкд болхар төрүц седхшит. 47Тадн зовлңган эдлхит, юңгад гихлә, тадн әәлдәчнрт бумб тәвнәт, зуг тана өвк эцктн тедниг алдг билә. 48Тадн эврәннь өвк эцкнриннь кесн үүллә зөвшәрҗәхән герчлҗәнәт: тедн әәлдәчнриг алдг бәәсмн, тадн болхла әәлдәчнрт бумб тәвнәт. 49Бурхн цецн-ухаһарн иигҗ келсмн: «Би әмтнүр әәлдәчнриг болн апостолмудыг илгәнәв, зуг теднә зәрмнь алад уга кех, зәрмнь көөх». 50Тегәд чигн нарт делкә үүдснәс авн цуг алгдсн әәлдәчнрин цуснд эн үйин әмтн бурута: 51Абелин цуснас экләд тәклин ширән болн Бурхна герин хоорнд асхрсн Зехарьян цусн күртл. Эн үйин әмтн энүнәс көлтә лавта тооцаһан өгх гиҗ үнәр келҗәнәв. 52Закана багшнр, тадн зовлңган эдлхит, юңгад гихлә, тадн Бурхна номин медрлин түлкүр авлат. Тадн бийстн медрл угат, болв медрл хәәсн әмтнд оньдин харш болнат, – гиҗ келв.

53Исусиг тендәс һарад йовсна хөөн закана багшнр болн паршмуд Терүнд уурлад, олн зүсн сурврмуд өгв. 54Тедн Исусиг хавхлҗ бәрхәр седцхәв. Келсн үгәс тедн буру, эндү хәәв.


### 12


Паршмудын экнәс саглтн


1Тер саамд кесг миңһн әмтн цуглрад, хоорндан шахлдад зогсҗасн цагт Исус сурһульчнртан экләд иигҗ келв:

– Паршмудын искәдг экнәс бийән саглҗ йовтн, эннь чирә хәләлһн мөн. 2Нег чигн эс илдкҗ секгдсн далд юмн уга, нег чигн эс тәәлгдсн нууц уга. 3Харңһуд тана келсн үгмүд өдрин гегәнд соңсгдх, гер дотр күүнд шимлдҗ келсн үгмүд герин ора деер чаңһур хәәкрҗ соңсгдх, – гив.


Кенәс әәх кергтә?


4– Үүрмүд мини! Күүнә бий цогциг алдг әмтнәс бичә әәтн, цаарандан тедн энүнәс даву юм кеҗ чадшго, – гиҗ Би таднд келҗәнәв. 5Кенәс әәх кергтәһинь Би таднд келҗ өгсүв: Бурхнас әәтн, Тер тадна цогцитн алад, мөңк һалд чигн тадниг хайҗ чадх. Тиим гиҗ келҗәнәв. Бурхнас әәтн. 6Хойр деншгәр тавн богшурһа хулдгдна эсий? Зуг тедниг чигн Бурхн мартсн уга. 7Тадна толһан үсн чигн тоота! Бичә юмнас әәтн: Тадн Бурхнд кесг богшурһаһас даву үнтәт.


Исусиг һоллһн


8– «Би Исусин» – гиҗ әмтнә чирәд ил келсн күүнә тускар «Мини» – гиҗ Бурхна элчнрин өмн Би, Күмни Көвүн, илднь келхв, – гиҗ таднд келҗәнәв. 9«Би Исусин бишв» гиҗ әмтнә чирәд иләр келсн күүнә тускар «Эн күн Мини биш» гиҗ Би Бурхна элчнрин өмн гөрдҗ келхв. 10Күмни Көвүнә өмнәс үг келсн күн болһна килнцнь тәвгдх. Зуг Әрүн Сәкүснә тускар му келсн күүнә килнцнь төрүц тәвгдшго. 11Кемр хурлур тадниг һардачнрин болн йос бәрдг әмтнә өмн авч ирхлә, ю, яһҗ хәрүцхән, ю келхән сана бичә зовтн. 12Тер цагт Әрүн Сәкүсн таднд ю келхитн зааҗ өгх, – гив.


Ухан уга байн күүнә тускар


13Олна заагас нег күн Исуст:

– Багш! Мини ахдм өнчән нанла хуватха гиҗ келтн, – гив.

14Исус:

– Кен Намаг тадна зарһ кехин төлә эс гиҗ тадна өнч хувахин төлә тәвлә? – гив.

15Цааранднь бас немҗ:

– Болһатн! Бичә хатуч болтн! Күүнә җирһлин чинрнь байн зөөрт биш, – гиҗ келв.

16Дәкәд әмтнд үлгүрләд келв:

– Нег байн күүнә һазр ик урһц өгв. 17«Ода ю кехм болхв? Хураҗ авсн буудяг хадһлх орм чигн уга» гиҗ тер санв. 18-19«Би эврәннь хуучн буудя хадһлдг бәәриг хамхлад, шин өргн бәәр кенәв. Тер өмнкәс ик болх, тенд буудя болн өлг-эд хадһлх орм дала болх. Ода чамд кесг җилмүдт күрх зөөр бәәнә. Ууһад, идәд, байртаһар амрад җирһәд бә гиҗ келҗ болҗана. Тиигхлә иигҗ кенәв» гиҗ тер шиидв. 20Зуг Бурхн терүнд: «Ухан уга күн! Эн сө чини әмичн чамас булаҗ авх. Тиигхлә чини белдсн зөөрәс ямаран олз болхмб?» – гив. 21Кен чигн Бурхна зөөриг авлго, бийдән талдан зөөр хураһад хоршулад бәәхлә, тер ухан уга байнла әдл болна.


Бурхнд нәәллһнә тускар


22Цааранднь Исус эврәннь сурһульчнртан иигҗ келв:

– Тегәд чигн таднд Мини келҗәхм эн: әмд бәәхин төлә хот кергтә гиҗ, бий цогцин төлә өмсх хувц-хунр кергтә гиҗ бичә зовад бәәтн. 23Җирһл хотас деер, цогц болхла хувцнас деер. 24Керә шовудыг хәләһәд ухалтн, тедн тәрә тәрхш, хадхш, буудя хураҗ хадһлхш, тер бийнь Бурхн тедниг теҗәнә. Тадн болхла Бурхнд эн шовудас ик үлү үнтә болҗанат. 25Зовснас иштә тадн дундас кентн чигн әмн җирһлән бичкн зуур утдулҗ чадхий? 26Кемр тиим баахн юмиг күцәҗ эс чадхла, ю хәәҗ тадн наадкиннь төлә зовад бәәнәт? 27Бамб цецг яһҗ урһдгинь хәләһәд ухалтн. Эн көдлхш, утц ээрхш. Зуг Соломон хан ик алдр бәәсн бийнь тер цецгәһәс үлү сәәхн хувц өмсәд уга билә гиҗ Би таднд келҗәнәв. 28Кемр Бурхн эндр урһад бәәдг, маңһдур һалд шатх урһмлыг тиигҗ кеерүлҗ хувц өмскхлә, тадниг баһ итклтә улсиг энүнәс деер хувцлхм бишви? 29Ю идхмб, ю уухмб гиҗ бичә зовад санад бәәтн! 30Килнцтә улс цуг энүнә төлә көөлдәд бәәнә, Теңгрин Эцктн таднд юн кергтәһинь сәәнәр меднә. 31Түрүн даранднь Бурхна йосиг хәәтн, наадкинь болхла таднд Бурхн немҗ өгх. 32Мини цөөкн улс, бичә әәтн, тана Эцк таднд эврәннь орн-нутган өгх саната. 33Эврәннь өлг эдән хулдад, мөңгән угатя-яду әмтнд хуваҗ өгтн. Төрүц элдго кетч белдтн. Чилшго үнтә зөөрән теңгрт хоршулҗ хадһлтн: тенд хулхач чигн күршго, гүр чигн терүг идҗ үрәҗ чадшго. 34Тана зөөр бәәсн һазрт седкл-санантн бәәнә, – гив.


Серглң мухла


35– Хувцнтн бүсләтә, шамтн шаталһата бәәтхә! 36Хүрмәс эзән күләҗәсн зарцнрла әдл болтн. Эзнтн ирәд, үүд цокхла, тер дарунь үүдән секҗ чадх арһта болтн. 37Эзнь ирәд, зарцнран серглң бәәсинь үзхлә, тер зарцнр буйн кишгтә! Би үнәр келҗәнәв, эзнь бийнь хувцан бүсләд, ширә деер хот тәвәд тедниг дуудад тоох. 38Кемр сөөни өрәллә эс гиҗ терүнәс ора цагла ирсн эзн зарцнран белн бәәсинь үзхлә, тедн буйн кишгтә. 39Дәкәд болхла кемр хулхач орҗ ирх цагинь герин эзн медхлә, тер дәврәд орсн хулхачиг герүрн тәвшго билә. 40Тадн бас белн болтн, юңгад гихлә, Күмни Көвүн тадниг эс күләҗәсн цагт күрәд ирх, – гив.

41Пётр сурв:

– Багш, Та эн үлгүриг һанцхн маднд аль цуг әмтнд келҗәнт.

42Деед Эзн иим хәрү өгв:

– Нәәлвртә цецн гер һарддг күн гисн кемб? Тиим күүнд эзн наадк зарцнрт цагтнь хотынь кемҗәһәр өгхиг даалһв. 43Эзнь ирәд, зарциг тиигҗ кергән күцәҗәсинь үзхлә, тер зарц буйн кишгтә болх. 44Би таднд үнәр келҗәнәв, эврәннь өлг-эдән чигн Эзн терүнд лавта даалһҗ өгх. 45Зуг кемр зарц: «Мини Эзн кесгтән иршго» гиҗ санад, наадк зарцнриг, залу болн күүкд улсиг цокад, әркән ууһад, нәәрән кехлә, 46тиим зарцин эзн терүг эс күләҗәсн өдрт, эс медҗәсн цагт ирх. Эзнь шүрүһәр терүг цааҗлад, иткл уга зарцнрин бәәх һазрур йовулх. 47Эзнә таалыг медә бәәҗ, зуг бийән белддго болн таалынь күцәхәр седдго зарц өршәңгү угаһар цокулх. 48Болв кемр эзнә таалыг медлго, зуг засглгдх йовдл һарһсн зарц баһар цокулх. Дала юм өггдснәснь икәр некгдх. Ик керг даалһгдснаснь икәр некҗ сургдх, – гив.


Исус йилһж саллһна учр


49– Би орчлңд һал авч ирхәр ирләв. Тер шулуһар икәр падртха, гиҗ санҗанав. 50Би кирслгдх зөвтәв, тегәд чигн тер керг эс күцтл зовҗанав. 51Тадн Намаг эн орчлңд эв авч ирв гиҗ санҗант? Уга! – гиҗ Би келҗәнәв. Би әмтиг йилһж салһхар ирв. 52Эн цагас авн тавн күүтә гер-бүл хоорндан йилһрәд салх. Һурвнь хойрин өмнәс эс гиҗ хойрнь һурвна өмнәс босх. 53Эцкнь көвүнә өмнәс, көвүнь эцкиннь өмнәс босх, экнь күүкнә өмнәс, күүкнь экиннь өмнәс, хадм экнь бериннь өмнәс, бернь хадм экиннь өмнәс босх, – гиҗ Исус келв.


Цагин темдгүд


54Исус олн әмтнд иигҗ келв:

– Нарн суух үзгт үүл үзхләрн, хур орх, гиҗ тадн келнәт, тегәд хур орна. 55Өмн үзгин салькн үләхлә, тадн халун болх, гиҗ келнәт, – халун болна. 56Хойр чирәтнр! Теңгр һазр хойриг шинҗлҗ хәләһәд, тадн ямаран өдр болхинь медҗ чаднат, болв ямаран цаг ода ирсинь тадн медҗ чадхшит.


Эврәннь өшәтнләһән эвцлд


57– Тадн бийән шинҗлҗ хәләһәд, үннь юундв гиҗ юңгад эс ухалнат? 58Өшәтнләһән зарһин герүр йовхларн, зууран тадн терүнлә эвинь олхан хәәтн эс гиҗ тер тадниг зарһчин медәнд өгх, зарһч тадниг харулын һарт бәрүлх, тедн болхла тадниг бәрәнд суулһх. 59Үлдсн шаальг күртлән эс өгтл, тадн тер бәрәнәс сулдҗ һарч чадшгот, гиҗ Би таднд келҗәнәв, – гиҗ Исус келв.


### 13


Үкш уган төлә килнцтә җирһлән үлдәтн


1Тер цагт Исус тал әмтн ирәд Һалилья улсла ю учрсиг келҗ өгсмн. Пилат тедниг сүмд тәкл тәксн цагт тер әмтнә цусиг сетрә малын цуснла холяд ниилүлҗ. 2Исус хәрүднь иигҗ келв:

– Эн Һалилья улс наадк Һалилья әмтнәс хамгин килнцтә болад тиигҗ зовагдҗ гиҗ тадн санҗадг болвзат? 3Уга, зуг кемр тадн килнцтә җирһлән эс үлдәхлә, тадн бас үкхит! – гиҗ Би таднд келҗәнәв. 4Шилоахин бәәшңгин дора даргдад үксн арвн нәәмн күүнә тускар ю келҗ болхмб? Тедн Ерусалимин наадк әмтнәс үлү килнцтә бәәсмн гиҗ санҗадг болвзат? 5Уга. Зуг Би таднд келҗәнәв, кемр тадн килнцтә җирһлән эс үлдәхлә, тадн бас үкллә харһхит! – гив.


Урһц өгдго инҗр модна тускар


6Цааранднь Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Нег күүнә уста үзм урһдг һазрт инҗр гидг модн урһҗ. Нег дәкҗ эзн инҗр модна темс хәләхәр йовв, зуг олҗ чадсн уга. 7Тиигхлә тер күн көдләчдән: «Би һурвн җилдән инҗр темс өгнү угай гиҗ хәләхәр нааран ирнәв, болв темсн уга болна. Чавчад хайчк энүг, эн модн ю хәәҗ өңгәр энд орм эзлхмб?» – гиҗ келнә. « 8Эзн минь, дәкәд нег җилд энүгән үлдәтн. Би эн һазриг шеегәр бордад малтнав, 9дарук җилд модн темс өгхн болвза, кемр темсн уга болхла, энүг чавчад хайчкхмн», – гиҗ көдләч хәрү өгв.


Бемб өдр күүкд күүг эдгәлһн


10Бемб өдр Исус нег хурлд әмтиг сурһла. 11Тенд нег күүкд күн бәәҗ. Тер арвн нәәмн җилд гемин сәкүснд эзлгдсн бәәҗ. Күүкд күн йосндан нурһан һооднь тинилһҗ чаддго, бөгдһр нурһта бәәҗ. 12Исус терүг үзәд, дуудҗ авад:

– Эгч минь! Чи эврәннь өвчнәсн сулдвч! – гиҗ келв.

13Исус күүкд күүнә толһа деернь һаран тәвв, тернь дарунь нурһан тинилһәд, Бурхнд магтал өргв. 14Хурлын һардач Исусиг бемб өдр кү эдгәв гиһәд уурлв. Тер ирсн әмтнүр хәләһәд:

– Көдлмш кехин төлә зурһан өдр бәәнәлм! Бийән эмнүлхин төлә бемб өдрлә биш, наадк өдрмүдт ирцхәтн! – гиҗ келв.

15Хәрүднь Исус терүнд:

– Хойр чирәтә әмтн! Бемб өдр тадн царан эс гиҗ элҗгнән хашаһасн һарһад, услхар һолур туунат. Тиим эсий? 16Энтн Абрахамин бүләс һарсн күүкн, эрлг энүг арвн нәәмн җилдән күлчксн бәрҗ. Тегәд эн күүкд күүг бемб өдр сулдххмн биш билү? – гиҗ сурв.

17Исусиг келснә хөөн Терүнлә өшәркҗәсн әмтн ичәд эмәв, наадк улс цугтан кесн өвәрцднь икәр байрлцхав.


Горчсин экнә тускар


18Цааранднь Исус:

– Бурхна йосиг юунла дүңцүлҗ болхмб? Тер ямаран гиҗ санҗанат? 19Бурхна йосиг эврәннь герин һаза тәрсн горчсин экнлә дүңцүлҗ болхмн. Тер экн нигтәр урһад, ик гидг моднд хүврв, теңгрин шовуд нисҗ ирәд, терүнә ац деернь үүрән ясдг болв, – гиҗ келв.


Өдмгин экнә тускар


20– Бурхна йосиг бас юунла дүңцүлҗ болх? – гиҗ Исус дәкәд сурв.

21– Тертн һуйрт искәчксн экнлә әдл, күүкд күн терүг авад дөчн килограмм һуйрт тәвнә. Тер һуйр өсҗ одна, – гив.


Уутьхн үүдн


22Исус балһсд, селәд эргәд, әмтиг сурһҗ йовсмн. Исус Ерусалимур темцәд йовҗ. 23Нег күн Терүнәс:

– Тана зергәс! Цөн улс авргдхий? – гиҗ сурв.

Исус иим хәрү өгв:

24– Уутьхн үүдәр орхар зүтктн, тер юңгад гихлә, кесг әмтн орхар седх, зуг орҗ чадшго. 25Герин Эзн босад үүдән хаахла, тадн үүднә ца зогсад, үүдинь цокад келхит: «Деед Эзн, буйн болтха, үүдән маднд сектн!» Зуг «Би тадниг чигн медхшв, альдас тадн ирситн чигн медхшв!» – гиҗ Тер келх. 26Тиигхлә тадн келхит: «Бидн Танла хамдан сууҗ хот уулавидн, Та мана уульнц болһнд сурһлат». 27«Би тадниг чигн, альдас тадн ирситн чигн медхшв. Му үүл кесн әмтн Нанас хооран һартн», – гиҗ Тер хәрүднь келх. 28Абрахамиг, Ицхакиг, Яковиг болн цуг әәлдәчнриг Бурхна орн-нутгт үзхләрн, зуг тадн тендәс көөгдсән медәд уульхит, шүдән хәврхит. 29Кесг әмтн зүн, барун, ар, өмн үзгәс ирәд, Бурхна орн-нутга нәәрт орман эзлх. 30Тодлҗ автн: зәрм сүүлңкнь түрүңкнь болх. Түрүңкнь сүүлңкнь болх, – гив.


Исус Ерусалимин тускар харм төрҗ уульв


31Тер цагт нег цөөкн паршмуд Исус тал өөрдәд:

– Эн һазрас әрл, талдан һазрур йов, тер юңгад гихлә, Херод чамаг алхар седҗәнә, – гиҗ келв.

32Исус иим хәрү өгв:

– Тер алач аратур йовад, иим үг келтн: Би хар сәкүсдиг эндр-маңһдур чигн көөһәд, әмтиг эдгәхв, болв һурвдгч өдртнь кергән дуусхв. 33Юн учрв чигн Би эндр, маңһдур, нөкәдүр, цааранднь чигн эврәннь үүлән күцәх зөвтәв, юңгад гихлә, Ерусалимас даву талдан үкх һазр әәлдәчд уга! 34Хәәрн Ерусалим, Ерусалим! Чи әәлдәчнриг уга кенәч! Чам тал илгәсн әмтиг чолуһар цокҗ алнач! Кедү дәкҗ Би чини үрдүдиг, һууҗмулмудан җивр доран цуглулсн така мет цуглулхар седләв. Тедн тиигхәр седсн уга! 35Тер учрар тана гер хоосн болтха! Би таднд келҗәнәв: «Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә!» гиҗ келтл Намаг үзшгот! – гив.


### 14


Паршин герт


1Бемб өдр Исус нег байн паршмудын ахлачин герт хот ууҗасмн. Паршмуд Исусиг шинҗлҗ суусмн. 2Терүнә өмн усн хавдр өвчтә күн сууҗ. 3Исус паршмудас болн закана багшнрас:

– Бемб өдр эдгәх йосн бәәнү аль угай? – гиҗ сурв.

4Цуһар тагчг бәәв. Тиигхлә Исус гемтә күүг дуудад, эдгәһәд йовулв. 5Цааранднь Исус:

– Кемр тана көвүн эс гиҗ цар бемб өдр худгт унхла, тадн тер дарунь йовад, терүг худгас һарһҗ авхит, тиим эсий? – гиҗ сурв.

6Тедн хәрүднь ю келхән медҗ чадсн уга.


Гиичнрин болн эзнә тускар


7Әмтиг ширән өөр күндтә орм эзлхәр шунҗасинь үзәд, Исус теднд үлгүрләд иигҗ келв:

8– Кемр чамаг хүрмин нәәрт дуудхла, күндтә орм эзлхәр бичә зүтк, тер юңгад гихлә, чамас деер күндтә күн тер хүрмд дуудгдсн болх. 9Тиигхлә чамаг болн тер күүг дуудсн эзн өөрдәд иигҗ келх: «Эн күүнд зә һарһ» гих. Тиигхлә чи ичәд хамгин му ормд суух зөвтә болхич. 10Хүрмд дуудсн цагла хамгин ардк ормд су, чамаг дуудсн эзн ирәд: «Үүр минь, одад күндтә ормд су», – гиҗ келх. Тиигхлә чи әмтнә чирәд ачта күн болҗ үзгдхич. 11Кен чигн бийән деегшлхлә – дорацулгдх, болв кен чигн бийән дорацулхла – деегшлх.

12Дәкәд Исус Терүг дуудсн паршд иигҗ келв:

– Чи үдин эс гиҗ асхни хотд үүрмүдән, ахнран, элгн-садан эс гиҗ хам-хоша бәәдг байн әмтиг бичә дууд. Яһад гихлә, тедн чамаг бас дуудад, тадн хоорндан өрн уга болхит. 13Чи нәәрән кехләрн угатя, эрмдгтә, доһлң болн сохр әмтиг дууд. 14Тиигхлә чи буйн кишгтә болхич. Тедн чамаг хәрү дуудҗ чадшго, зуг чик седклтә әмтнә әмдрллһнә өдрт чини өгсн юмн чамд хәрү ирх.


Алдр ик нәәрин тускар


15Цуг энүг соңссн гиичнрин дундас нег күн Исуст:

– Бурхна орн-нутга нәәрт орхнь буйн кишгтә! – гив.

16Исус хәрүднь келв:

– Нег күн ик нәр кеһәд кесг гиичнр дуудв. 17Нәәрин цаг өөрдхлә, тер эврәннь зарцан илгәһәд дуудгдсн улст: «Манад иртн. Цугтан белн», – гинә. 18Тиигхлә цуһар негдсн кевтәһәр гемән сурцхав. Түрүңкнь: «Би шиңкән һазр хулдҗ авув. Йовад хәләх зөвтәв. Буйн болтха, буруһм тәвтн», гинә. 19Дарукнь: «Би арвн цар хулдҗ авв, тедниг яһҗ көдлдгинь хәләхәр йовҗанав. Буйн болтха! Гемм тәвтн!» гинә. 20Һурвдгчинь: «Би шиңкән гер авв, ирҗ чадшгов» гинә. 21Зарц герүрн ирәд, цугинь эзндән келҗ өгв. Тиигхлә герин эзн уурлад зарцдан: «Хотна уульнц, һудмҗ болһнар йовад угатя, эрмдгтә, сохр, доһлң әмтиг дууд», гиҗ келв. 22«Эзн минь, тана келсәр бидн цугинь күцәввидн, зуг бас чигн орм бәәнә», гиҗ зарц келв. 23Тиигхлә эзн зарцд: «Чи хаалһ болн хотна зах болһнар йовад, харһсн әмтиг герүрм дуудад авч ир! Мини герм гиичнрәр дүүртхә!» гиҗ закв. 24Урднь дуудгдсн әмтнәс нег чигн күн Нанла төрүц нәәрлҗ чадшго, Би таднд келҗәнәв, – гив.


Исусин сурһульч гисн кемб?


25Исусла хамдан кесг әмтн йовла, тегәд теднүр хәләһәд Тер иигҗ келв:

26– Кен Нан тал ирәд, зуг эк-эцкәсн, гергнәсн, үрдәсн, ахнр-эгчнрәсн, әмн-җирһләсн үлү деер Нанд дурта эс болхла, тер Мини сурһульч болҗ чадшго. 27Күн болһн эврәннь кирсән авч йовад Намаг эс даххла, Мини сурһульч болҗ чадшго. 28Кемр тадна негнь гер бәрхәр седхлә, түрүләд тер сууһад тосхлтыг дуусх мөңгнь күрх угаһинь тоолх биший? 29Кемр оңданар кехлә, тер герин ул тәвәд, герән тосхҗ дуусҗ чадшго болҗ һарх. Энүг үзсн улс терүг наад бәрх. 30«Эн күн герән экләд тосхҗаһад, дуусҗ чадсн уга», гиҗ тедн келх. 31Эс гиҗ нег хан талдан хаанас бийән харсхар седхлә, түрүләд тер сууһад, арвн миңһн цергәрн хөрн миңһн хортна цергиг диилҗ чадхий гиҗ ухалх. Тиим эсий? 32Кемр тер бийән харсҗ чадшгоһинь медхлә, хортн эс өөрдтл эвин тускар сурхар элчнрән илгәх. 33Цуг эн тадна туст бас ирлцҗәнә. Кемр тадн эн бәәсн зөөрм нанд керго гиҗ эс келхлә, Мини сурһульчнр болҗ чадшгот, – гив.


Амтн уга давсн


34– Давсн – сән юмн, зуг кемр давсн эврәннь амтан геехлә, юуһар амтынь орулхмт? 35Тиим давсн юмнд керго болна, һазр ясруллһнд чигн тер тус болшго. Энүг күн авад хайчкна. Соңсхар седснь соңстн! – гив.


### 15


Төөрсн хөөнә тускар


1Алв цуглулдг болн килнцтә кесг әмтн Исусиг соңсхар ирцхәв. 2Паршмуд болн закана багшнр уурлад келцхәв:

– Тер килнцтә әмтиг тосад, теднлә хот ууҗана.

3Тиигхлә Исус хәрүднь иим үлгүр өгв:

4– Үлгүрлхд, таднас кен чигн зун хөөтә болтха, тер зун хөөнәс негнь төөрәд геедрсн болтха. Йирн йисн хөөһән кеер үлдәчкәд, геедрсн хөөһән олтлан хәәҗ йовхит эсий? 5Тер хөөһән олҗ авад, байрлад, ээм деерән үүрәд, 6герүрн ирчкәд, үүрмүдиг болн өөрән бәәсн әмтиг дуудад иигҗ келхит: «Нанла хамдан байрлтн! Би геедрсн хөөһән олҗ авув!» 7Чик седклтә күн Бурхнас гемән сурх нанд керг уга, гиҗ ухална. Болв теңгрт чик седклтә йирн йисн күүнә төлә биш, зуг килнцтә җирһлән үлдәсн негхн күүнә төлә ик байр болх, – гиҗ келв.


Геедрсн мөңгнә тускар


8– Кемр күүкд күн арвн үнтә цаһан мөңгтә бәәһәд, негинь геехлә, тер мөңгән эс олтл шам шатаһад, мөңгән сәәнәр хәәһәд, герән сәвүрдхий? 9Зуг мөңгән олҗ авхларн, үүрмүдиг, хам хоша бәәсн күүкд улсиг тер дуудад, «Нанла хамдан байрлтн! Би геесн мөңгән олҗ авв» гиҗ келх. 10Тиим кевәр Бурхна элчнр килнцтә җирһлән үлдәсн негхн күүнә төлә чигн байрлцхах гиҗ Би таднд келҗәнәв, – гив.


Төөрсн көвүнә тускар


11Исус цааранднь келв:

– Нег күн хойр көвүтә бәәҗ. 12Отхн көвүнь эцкдән ирәд: «Аав минь! Өнчин авнав, хүвм нанд өгхнтн?» – гинә. Тегәд эцкнь өнчән хуваһад, хойр көвүндән өгчкв. 13Цөөкн өдрин дару отхн көвүн өнчән авад ик хол орн-нутгур йовв. Тендән тер аля җирһләр бәәһәд, цуг мөңгән тоолвр угаһар эдләд чиләв. 14Зуг терүнә мөңгнь чилснә хөөн тер һазрт ик харһнлт болв. Көвүн дегд икәр түрв. 15Тер нутгин нег күүнүр көдлмш сурхар ирнә. Тернь эврәннь һазрт һахас хәрүлх көдлмш өгв. 16Көвүн һахад өгсн хотас чигн идхәр седв. Зуг нег чигн күн терүнд нег чигн юм өгдго бәәҗ. 17Серл орад тер иигҗ келв: «Мини эцкин герт кедү зарцнр бәәнә, цуһар дала хотта, би болхла энд харһнад үкчәнәв. 18Хәрәд эцкдән келнәв: Аав минь! Би Теңгрин болн тана өмн ик килнц һарһв. 19Тана көвүн гиҗ нерәдгдх нанд зөв уга, зуг намаг ода эврәннь зарц гиҗ тоолтн». 20Цааранднь тер босад, эврәннь эцк талан йовв. Эцкнь терүг ик холас таняд, көвүндән санань зовад, гертәсн гүүҗ һарад, көвүһән күзүдәд теврҗ үмсв. 21Көвүн: «Аав минь! Би Теңгрин болн тана өмн ик килнц һарһв. Тана көвүн гиҗ нерәдгдх нанд зөв уга», – гив. 22Эцкнь болхла зарцнртан: «Шулуһар йовад, хамгин сәәхн хувц авч ирәд, мини көвүндм өмсктн, Һарин хурһнднь үнтә билцг зүүһәд, көлднь буршмгинь өгтн. 23Нег сән тарһн туһл авч ирәд алтн, хотан ууһад байр кехмн. 24Мини көвүм әмд уга билә, ода тер шинәс әмдрв! Геедрҗ одсн билә, болв ода олдв!» – гиҗ келв. Дәкәд тедн ик байр кецхәв. 25Ууһн көвүнь тер цагт кеер бәәҗ. Герүрн өөрдҗ ирәд, әмтнә биилсн, шуугсн ду, байрин айс соңсв. 26Көвүн нег зарциг дуудад, гер дотр юн болҗахинь сурв. 27«Чини дүүчн хәрҗ ирв» гиҗ тер хәрү өгв. «Көвүнь эрүл-менд ирснд эцкчн тарһн гидг туһл алв» – гив. 28Ууһн көвүнь уурлад, герүрн орхар седсн уга. Тиигхлә эцкнь һаза һарад терүг: «Ор», гиҗ дуудв. 29Зуг көвүнь: «Цуг эн җилмүдин туршт би мухла кевтәһәр энд көдлдг биләв, тана келсәр оньдин бәәдг биләв. Та болхла, намаг үүрмүдләһән байрлтха гиҗ, мини төлә ямана ишк чигн алсн угат. 30Зуг эн көвүнтн аля күүкд улсла цуг тана мөңг эдләд чиләһәд, хәрү гер талан ирхлә, та терүнә төлә тарһн туһл алвт!» гиҗ келв. « 31Көвүн минь, Чи нанла оньдин бәәнәч, нанд бәәсн юмн чини. 32Зуг ода бидн байрлх зөвтәвидн, тер юңгад гихлә, чини дүүчн үкәд әмдрв, геедрәд олдв!» – гиҗ эцкнь келв.


### 16


Тоолврта һардачин тускар


1Исус эврәннь сурһульчнртан келв:

– Нег байн күүнд герин һардач бәәҗ. Тер герин һардачнь терүг мекләд, мөңгинь эдлҗәнә гисн зәңг эзнь соңсв. 2Эзн һардачан дуудҗ авад сурна: «Чини тускар соңссм юмб? Чи цааранднь гериг һардшгоч, тегәд эврәннь көдлмшин тооцаһан нанд келҗ өг». 3Һардач дотран иигҗ ухалв: «Ода яахмб? Эзн намаг көдлмшәсм һарһҗана. Йовад һазр малтҗ чадшгов, һууль һуухд – ичсм күрнә. 4Зуг кемр намаг эндәс көөхлә, әмтнә герт бәәхин төлә ю кехән би меднәв». 5Тегәд эврәннь эзнд өртә бәәсн әмтиг неҗәд-неҗәдәр тер дуудв. Түрүңкәснь: «Мини эзнд чи ямаран өртәвч?» гиҗ сурв. 6«Зун бочк олив тос би чини эзнд өгх зөвтәв», гиҗ тер хәрү өгв. Һардач терүнд: «Эврәннь өрин цаасан авад, энд сууһад тәвн бочк гиҗ чикләд бич», гиҗ келнә. 7Дәкәд дарукаснь сурв: «Чи ямаран өртәвч?» «Нег зун тулм цаһан буудя», гиҗ тер хәрүднь келв. Һардач терүнд: «Эврәннь өрнә цаасан авад, найн гиҗ чиклҗ бич», гинә. 8Эзн бийнь чигн эврәннь итклтә биш һардачан тоолвртаһар кергән күцәсинь үзәд таасҗ буульв. Эн килнцтә орчлңгин әмтн эврәннь кергтән Бурхна үрдүдәс даву тоолврта. 9Эн килнцтә орчлңгин зөөрәр үүрмүд олҗ автн, юңгад гихлә, тадн угатя-яду болҗ үлдхләтн, тедн тадниг мөңк бәәрнд орулх гиҗ Би таднд келҗәнәв. 10Баһ юмнд итклтә бәәснь ик юмнд итклтә болх, баһ юмнд эс итклтәнь ик юмнд иткл уга болх. 11Кемр таднд эн орчлңгин зөөриг күн даалһдго болхла, йосн зөөриг кен таднд даалһхмб? 12Кемр таднд эврәннь зөөрән күн даалһдго болхла, кен таднд тана зөөриг өгхмб? 13Нег чигн зарц хойр эзнд заргдҗ чадшго. Тер негнднь дурго болад, наадкднь дурлх, эс гиҗ негнднь үнн седкләрн заргдх, наадкинь оньгтан авшго. Тадн Бурхнд болн зөөр хойрт дегц церглҗ чадшгот, – гив.


Закан болн Бурхна йосн


14Мөңгнд дурта паршмуд цуг энүг соңсад, Исусар наад бәрәд суув. 15Исус теднд:

– Яһҗ әмтнә өөр бийдән зөв өгхән тадн меднәт, зуг Бурхн тадна зүркиг медәд бәәнә. Әмтн чинртә гиҗ тоолдг юмиг Бурхн җигшүртә юмнд тоолна. 16Закана болн әәлдәчнрин цагнь Йохана өмн билә, ода болхла Бурхна йосна тускар Сән Зәңг тархагдҗана, болв ик зунь тенд орхар шунна. 17Зуг закана хамгин бичкн үзгнь уга болхас урд теңгр һазр хойр түрүләд уга болх. 18Эврәннь гергнәсн салад оңдан күүкд кү авсн күн, күүнә гергтә дерән негдүлнә, залуһасн хәрсн күүкд кү авсн залу бас тиим килнц һарһна, – гив.


Байн күн болн Лазарь


19– Нег байн күн бәәҗ. Тер күн үнтә күрң улан хувц өмсдг, сән-сәәхн болн оньдиндән байрта-бахта бәәдг сәнҗ. 20Лазарь гидг нег яду күн бас бәәҗ. Тер шархта болад, байн күүнә герин үүднә өөр кевтҗ. 21Тер байн күүнә идснә шавхринь болн хотын үлдлинь идхәр седҗ. Нохас ирәд терүнә шархинь доладг бәәҗ. 22Һуульһнч Лазарь нас барсна хөөн Бурхна элчнр терүг Абрахамин орнур авч одв. Байн күүнә наснь бас чиләд, терүг әмтн оршав. 23Тер үклин һазрт тусҗ, тендән дегд икәр зовлң эдләд, деегшән хәләһәд, ик деер теңгрт Абрахамиг үзв, өөрнь Лазарь бәәҗ. 24Байн күн: «Аав минь! Абрахам, намаг хәәрлит! Лазариг нааран илгәһит, тер эврәннь хурһан уснд норһад, мини келндм күргтхә, тер юңгад гихлә, би эн һалд ик зовлң эдлҗәнәв», гиҗ дуудв. 25Зуг Абрахам хәрүднь: «Көвүм минь, тодл, чи эврәннь җирһлдән сәәһән эдлләч, Лазарь болхла басл муулян эдллә. Ода тер энд амулң җирһлән олв, чи болхла зовҗанач. 26Дәкәд болхла, Чи ма хойрин хоорнд ик гүн садрг бәәнә, болв кен чигн чам тал йовхар седвчн, йовҗ чадшго, чамас мадн тал күн давшҗ һарч чадшго», гиҗ келв. « 27Тиигхлә, эцк минь, Лазариг мини эцкин гер тал илгәтн, 28юңгад гихлә, нанд дәкәд тавн ах-дү бәәнә. Тедниг эн зовлңта һазрт бичә тустха гиһәд тер йовад урдаснь медүлтхә», гиҗ байн күн хәрүднь келв. 29«Теднәд Моше болн әәлдәчнр бәәнәлм. Ах-дүүнрчн тедниг соңстха», гиҗ Абрахам келв. 30«Уга, Аав минь Абрахам, үксн әмтнәс негнь болвчн теднүр одсн болхла, тедн килнцтә җирһлән үлдәх билә», гиҗ байн келв. 31Тиигхлә Абрахам хәрүднь: «Кемр тедн Мошег болн әәлдәчнриг соңсдго бәәсн болхла, үксн күн әмдрв чигн, түүг иткшго», гиҗ келв.


### 17


Килнцин тускар


1Исус эврәннь сурһульчнртан:

– Килнцд уңһах йовдл эркн биш учрх, зуг тиим йовдлыг кесн күн басл муулян эдлх. 2Кен чигн эн бичкдүдәс негинь килнцд уңһахла, тер күүнә күзүнднь теермин чолу бооһад, теңгст хайснь деер болх. 3Тегәд чигн бийән саглҗ йовтн! Кемр чини ахчн килнц кехлә, терүнд илднь кел. Кемр тер килнцтә җирһлән үлдәхлә, килнцинь тәв. 4Кемр тер чини өмнәс өдрт дола дәкҗ килнц кеһәд, дола дәкҗ чам тал хәрү ирәд бурутав гихлә, геминь тәв, – гив.


Итклин тускар


5Нег дәкҗ апостолмуд Деед Эзнәс:

– Мана итклиг икдүлтн! – гиҗ эрҗ сурв.

6Исус иим хәрү өгв:

– Кемр тана иткл горчсин экнлә әдл болхла, тадн эн инҗр моднд: «Бәәсн ормасн уңгарн суһлгдад, теңгсин уснд орҗ урһ» гиҗ келхлә, тер тадниг соңсх билә. 7Үлгүрлхд, танад һазр хаһлдг, эс гиҗ хө хәрүлдг зарц күн бәәнә. Түүг кеерәс ирхлә, тадн: «Ор, су, хотан у», гиҗ келхийт? 8Уга, тадн түрүләд: «Асхни хотан нанд белдәд, хувцан соляд, намаг хот ууҗатл, зарцин керг күцә, дәкәд хөөннь эврән хотан уухич», гиҗ келхит. 9Тадна зарц заасн юмиг күцәхлә, тадн терүнд ханҗанав, гиҗ келхийт? 10Тегәд тадн чигн бәәсн даалһвран күцәһәд: «Бидн зөв уга зарцнрвидн, зуг бидн даалһвран күцәввидн», гиҗ келтн.


Арсна хальдврта гемтә арвн күүг эдгәлһн


11Ерусалимур йовҗ йовад, Исус зууран Шамарья болн Һалилья хоорндк меҗәһәр йовсмн. 12Нег хотнд одхлань, Түүнд арсна хальдврта гемтә арвн күн харһв. Тедн хаалһин ца зогсад:

13– Исус Багш, мадниг хәәрлит! – гиҗ чаңһур хәәкрцхәв.

14Исус тедниг үзәд:

– Йовад гелңгүдт бийән үзүлтн, – гив.

Тедн йовн-йовҗ, зууран эдгв. 15Теднә негнь бийән эдгсинь үзәд, хәрү ирәд, Бурхнд магтал өргв. 16Тер Исусин көлднь унад, Терүнд ханлтан өргв. Гемтә күн Шамарьян келн-күн бәәсмн. 17Исус терүнәс:

– Арвн күн эдгсн биший? Наадк йиснь яһсмб? – гиҗ сурв.

18– Юңгад һанцхн эн хәр күн Бурхиг магтхин төлә хәрү ирсмб? – гив.

19Дәкәд терүнд:

– Босад йов, чини иткл чамаг аврв, – гив.


Бурхна йосн тана дотртн


20Паршмуд Исусас:

– Бурхна йосн кезә ирхмб? – гиҗ сурв.

Тер иим хәрү өгв:

– Бурхна йосн кезә ирхинь тадн нүдәрн үзҗ чадшгот, – гив.

21– «Хәлә, тер энд» эс гиҗ «тер тенд», гиҗ кен чигн келҗ чадшго, юңгад гихлә, Бурхна йосн тадна дотртн, – гив.

22Цааранднь Тер эврәннь сурһульчнртан иигҗ келв:

– Цагнь ирхлә, тадн Намаг, Күмни Көвүг, негхн өдр чигн үзхәр седхит, зуг үзҗ чадшгот. 23Әмтн таднд келх: «Тер энд» эс гиҗ «Тер тенд», зуг тадн ардаснь бичә гүүтн, бичә йовтн. 24Ямаран кевәр һал цәкллһн теңгрин нег захас талдан зах күртл цәс гиҗ гилвкҗ үзгднә, тиим кевәр Би, Күмни Көвүн, ирх өдртән үзгдхв. 25Зуг тер өдр күртл Би кесг зовлң эдлхв, эн үйин әмтн Нанас урвх. 26Ноах бәәсн цагла ямаран юмн учрла, тиим юмн Күмни Көвүнә өдрмүдт учрх. 27Ноахиг керм дотр орн ортл әмтн хотан уулдад, мордлдад, гер авлдад бәәдг билә. Цааранднь усна аюл болад, цуг тедниг уга кев. 28Тиим берк юмн Лот бәәсн цагт бас учрла. Әмтн хотан уулдад, хулдад авад, мод суулһад, гер тосхад бәәдг бәәсмн. 29Зуг Содом балһсиг Лот үлдәсн өдр теңгрәс һал күкр хойрин хур орад, цуг әмтиг уга кев. 30Күмни Көвүн ирхлә, әмтн бас тиигҗ бәәх. 31Тер өдр герин орад суусн цагт кен чигн күн эврәннь хувц-хунран авхар доргшан бичә буутн. Кеер бәәсн күн юм авхар хәрү бичә иртн. 32Лотын авалиг санҗ тодлтн! 33Эврәннь әмән харсхар седснь әмән геехмн, әмән гееснь терүгән харсҗ аврх. 34Би таднд келҗәнәв: тер сө унтсн хойр күүнәс негнь авгдх, негнь үлдх. 35-36Буудя цоксн хойр күүкд күүнәс негнь авгдх, наадкнь үлдх, – гив.

37– Деед Эзн, альд эн учрх? – гиҗ тедн сурв.

Исус хәрүднь:

– Үксн цогц кевтсн һазрт гекс шовуд цуглрх, – гив.


### 18


Зарһч болн белвсн күүкд күүнә тускар


1Төрүц цөкрлт уга оньдин зальврх кергтәһинь сурһульчнр медтхә гиһәд, Исус үлгүрләд келв:

2– Нег балһснд Бурхнас әәдго, әмтиг тевчдго зарһч бәәсмн. 3Тенд бас нег белвсн күүкд күн бәәсмн. Тер кесг дәкҗ зарһчд одад, оньдин «Намаг өшәтнәсм харстн!» гиһәд ээрәд сурдг бәәҗ. 4Кесгтән зарһч тер күүкд күүг харсхар седсн уга. Зуг аш сүүлднь тер: «Би Бурхнас әәдн угав, әмтиг тевчдн угав, 5зуг эн белвсн күүкд күн нанд амр өгчәхш, би энүг харснав эс гиҗ эн эврәннь эрлһәрн намаг зовах», – гиһәд ухалсмн.

6Деед Эзн:

– Му зарһч ю келсинь тадн соңсвт? 7Тер учрар Бурхн шүүҗ авсн әмтиг харсхмн бишви? Тедн өдр-сө уга Терүг дуудна. Бурхн тедниг күләлһәд бәәхмб? 8Бурхн тедниг шулуһар харсх, гиҗ Би таднд келҗәнәв. Зуг Би, Күмни Көвүн, ирх цагтан эн орчлң деер иткл олҗ чадхий? – гиҗ сурв.


Парш болн алв цуглулдг күн


9Бийән чик седклтә күүнд тоолдг болн әмтиг дорацулхдан дурта улст Исус үлгүрләд иигҗ келв:

10– Хойр күн һол сүмд зальврхар ирсмн бәәҗ. Негнь парш, наадкнь – алв цуглулдг күн. 11Парш босад, бийиннь тускар иигҗ зальврад келв: «Бурхн минь, деермчнрлә, хар саната, аля-азд әмтнлә болн эн алв цуглулдг күүнлә әдл эс болсндан би Танд икәр ханҗанав. 12Би долан хонгт хойр дәкҗ мацг бәрдв. Цуг хулдҗ авсн юмнас арвна нег хүвинь Танд өргдв». 13Паршас тедүкнд алв цуглулдг күн зогсҗ. Тер теңгр тал хәләхәсн әәһәд, өрчән цокад: «Бурхн минь, килнцтә му намаг хәәрлит!» гиҗ келв. 14Парш биш, эн килнцтә күн килнцәсн сулдҗ герүрн йовв гиҗ би таднд келҗәнәв. Юңгад гихлә, кен чигн бийән деегшлхлә, дорацх, кен чигн бийән дорацулхла деегшлх.


Исус болн бичкн күүкд


15Әмтн Исусиг әдс өгтхә гиһәд бичкн күүкдән Терүн тал авч ирдг бәәсмн. Сурһульчнр цуг энүг үзәд, эк-эцкнринь хөрҗәсмн. 16Зуг Исус күүкдиг Бий талан дуудад:

– Күүкд Нанур иртхә. Бичә эдниг хөртн. Юңгад гихлә, бичкдүдлә әдл улс Бурхна орн-нутгт орх. 17Би таднд үнәр келҗәнәв: кен чигн күн Бурхна ориг эн бичкн күүкдлә әдл седклдән эс авхла, тер төрүц терүнд орҗ чадшго, – гиҗ келв.


Байн ахлач


18Нег ахлач күн Исусас:

– Буйнта Багш минь! Мөңк җирһл эдлхин төлә ю кех зөвтәв? – гиҗ сурв.

19– Чи юңгад Намаг буйнта гиҗ нерәдвч? – гиҗ Исус сурв, – Һанцхн Бурхн буйнталм. 20«Күүнә гергтә дерән бичә негдүл», «кү бичә ал», «хулха бичә ке», «күүнә тускар худлар бичә герчл», «эк эцк хойран күндл» гидг зааврмуд чи меднчи?

21– Цуг эн зааврмудыг би бичкнәсн авн күцәнәв, – гиҗ тер хәрү өгв.

22Энүг соңсад Исус келв:

– Зуг негхн юм чамд кех кергтә. Цуг бәәсн зөөрән хулдад, мөңгинь угатя әмтнд түгәһәд өгчк, тиигхлә теңгрт байн зөөртә болхич. Дарунь Нан тал ирәд, Намаг дахад йов.

23Ахлач цуг энүг соңсчкад гейүрв, тер юңгад гихлә, тер ик байн бәәҗ. 24Исус терүг гейүрсинь үзәд:

– Байн күүнд Бурхна орн-нутгт күрхд дегд берк! 25Байн күн Бурхна орн-нутгт орхас темән зүүнә сүвәр орхнь амр, – гив.

26Энүг соңссн әмтн:

– Тиигхлә кен аврҗ чадхмб? – гиҗ сурцхав.

27Исус:

– Кенд чигн бийән аврх арһ уга, зуг Бурхн байн әмтиг чигн аврх арһта, – гиҗ хәрү өгв.

28Тиигхлә Пётр Терүнд:

– Хәләтн! Бидн ода бәәсн юман үлдәһәд Тана ардас даххвидн! – гив.

29– Би таднд үнәр келҗәнәв, кемр кен чигн герән, авалян, ахнран, эк-эцкән эс гиҗ күүкдән Теңгрин йосна төлә үлдәсн болхла, 30тер эн орчлңд кесг холван ик олз олх. Цагнь ирхлә, мөңк җирһл эдлх, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Исус һурвдад эврәннь үклин болн әмдрллһнә тускар әәлдснь


31Исус арвн хойр сурһульчнран әмтнәс хооран дуудад:

– Бидн ода Ерусалим балһснур йовхвидн, болв тенд әәлдәчнр Мини тускар, Күмни Көвүнә тускар бичснь цугнь учрх. 32Би буру номта әмтнә һарт орхв, Намаг наад бәрәд, му келәд, чирәдм нульмх. 33Тедн Намаг дегд икәр цокҗ зовах, аш сүүлднь әмнәсм хаһцулх. Зуг һурвдгч өдртнь Би әмдрхв, – гив.

34Сурһульчнр Исусин келсн үгмүдәс негинь чигн медҗ чадсн уга. Тер юңгад гихлә, Исусин келсн үгмүдин чинр-утхнь теднәс далд бәәсмн.


Сохр һуульһнч күүг эдгәлһн


35Исус Ерихо хотнур өөрдҗ йовла. Хаалһин өөр нег сохр күн һууль һууһад сууҗ. 36Тер олн әмтн өөрдҗ йовхинь соңсад, юн болҗана гиҗ әмтнәс сурв.

37– Назарет хотна күн Исус аашна, – гиҗ терүнд өөрк әмтн келцхәв.

38Тиигхлә сохр күн хәәкрв:

– Давидин көвүн Исус! Буйн болтха бийм хәәрлит!

39Ик өмн йовсн әмтн:

– Бичә хәәкр! – гиҗ сохр күүг хөрцхәв.

Зуг тер улм чаңһур хәәкрв:

– Давидин көвүн, бийм хәәрлит!

40Исус зогсад:

– Тер күүг нааран авч иртн, – гив.

Сохр күн өөрдхләнь, Исус терүнәс сурв:

41– Чамд Нанас юн кергтә?

– Деед Эзн минь, нүдндм хара орулит, – гиҗ тер күн келв.

42– Нүдәрн үздг бол! Чини иткл чамаг аврв! – гиҗ Исус хәрүднь келв.

43Тер дарунь сохр күн юм үздг болв. Бурхиг туурулад, Исусин ардаснь тер дахв. Олн әмтн энүг үзәд байрлад, Бурхиг магтв.


### 19


Алв цуглулдг Закха гидг күүнә тускар


1Исус Ерихо хотнур орад ирҗ йовла. 2Тенд алв цуглулдг улсин ахлач болҗ көдлдг Закха гидг байн күн бәәсмн. 3Закха Исусиг ямаран дүрстәһинь үзхәр седҗ, зуг маштг нурһта төләдән олна заагт Терүг үзҗ чадсн уга. 4Тегәд тер әмтнә өмн һарад, Исусиг үзхәр инҗр модн деер һархар давшв. Яһад гихлә, Исус тер хаалһар йовх йоста бәәҗ. 5Исус тер ормур өөрдҗ ирәд:

– Закха, шулуһар модн деерәс бу. Эндр Би чини герт гиичлх йостав, – гив.

6Закха моднасн дарунь бууһад, ик байртаһар Исусиг гер талан авч ирәд тоов. 7Энүг үзсн әмтн дурго болад:

– Энтн килнцтә күүнә герүр йовв! – гиҗ келцхәв.

8Закха Исусин өмн босҗ келв:

– Деед Эзн минь! Би ода эврәннь зөөрән хуваһад, өрәлинь хулдад, мөңгинь һуульһнч әмтнд түгәҗ өгнәв, кемр күүнәс үлү мөңг авсн болхла, би терүнд дөрвн холван икәр немҗ өгхв, – гив.

9Исус хәрүднь иигҗ келв:

– Эндр өдр эн герт чигн Бурхна аврлт ирв, тер юңгад гихлә, эн күн бас Абрахамин уңг-тохмин йосн үрн! 10Күмни Көвүн төөрсн әмтиг олад харсҗ аврхин төлә ирв, – гив.


Арвн алтн мөңгнә тускар


11Энүг соңссн улст Исус дәкәд нег үлгүр келҗ өгв. Тер Ерусалимас хол биш бәәсн учрас әмтн Бурхна йосн дарунь ирхиг күләҗәсмн. 12Тер учрар Исус үлгүрләд келв:

– Нег эрк шилтә күн хаана цол авад хәрү ирхин төлә ик хол һазрур йовхар бийән белдҗәҗ. 13Йовхиннь өмн тер эврәннь арвн зарцан дуудад, теднд арвн алтн мөңг өгв. «Намаг иртл эн мөңгиг кергәр олзлтн», гиҗ тер келв. 14Зуг тер нутгин алвтн терүнд дурго болдг бәәсмн. Тер күүг йовсна хөөннь тедн элчнрәр дамҗҗ: «Эн күүһәр бидн ха кехәр седҗәхшвидн», – гисн үгмүд келүлҗ. 15Тер күн хаана цол авсна хөөн хәрҗ ирәд, эврәннь зарцнран дуудад, даалһҗ өгсн мөңгәрнь ямаран олз кесинь некҗ сурв. 16Түрүңк зарц ирәд: «Тана зергәс, тана нег алтн мөңгнтн арвн холван ик олз өгв!» гив. 17«Сән! Чи сән зарц, чи бичкн юмнд итклтә болвч, ода йовад арвн балһсна һардач бол» гив. 18Хойрдгч зарцнь ирәд: «Тана зергәс, тана нег алтн мөңгн тавн холван ик олз өгв» гив. 19Эзнь: «Чи тавн балһсна һардач бол» гив. 20Сүүлднь һурвдгч зарц ирәд: «Тана зергәс, эн тана алтн мөңгиг би эн кенчрт ораһад хадһллав. 21Яһад гихлә, би танас әәһәд бәәләв. Та дегд шүрүн күнт. Та эс тәвсн ормасн авдг, эс тәрсн һазриг хаддг күнт» гив. 22Тиигхлә эзн: «Ямаран хар саната зарцвч! Би чамд чини үгәрчн келнәв. Намаг ямаран шүрүтәһинь чи медвч, намаг эс тәвсн ормасн авдг, эс тәрсн һазриг хаддгинь чи сәәнәр медҗ аввч! 23Зуг яһад чи мини алтн мөңгиг өгйәһәр күүнд эс өгвч? Тиигәд би олз авх биләв», – гив. 24Дәкәд өөрнь зогссн әмтнд: «Энүнәс алтн мөңгинь авад, арвн алтн мөңг ору авсн зарцд өгтн» гиҗ закв. 25«Тана зергәс, тертн арвн мөңгтә бәәнәлм», гиҗ әмтн келцхәв. 26Би таднд иигҗ келҗәнәв: бәәснднь – улм немгдх, угаһаснь – үлдсн юмнь чигн булаҗ авгдх. 27Мини өшәтниг, намаг хан болһшгоһар зөрлцдг әмтиг нааран авч ирәд, мини чирәдм әмнәснь хаһцултн! – гиҗ эзн закв.


Ерусалим балһснур байртаһар орҗ ирлһн


28Исус цуг энүг келснә хөөн цааран Ерусалим балһсн тал йовв. 29Олив уулын ташуд бәәсн Бетпәг болн Бетәнья хотнур өөрдҗ йовад, Тер түрүләд хойр сурһульчнран илгәҗ келв:

30– Эн хотнд орхларн, тадн нег архлата эмнг баахн элҗг үзхит. Боодһаһинь тәәләд, элҗгиг нааран көтлҗ авч иртн. 31Кемр әмтн: «Ю хәәҗ тадн энүг тәәлҗәхмт?» гиҗ сурхла, тадн: «Энтн Деед Эзнд кергтә болҗана» гиҗ келтн.

32Сурһульчнр йовад Исусин келсн юм лавта бәәсинь үзв. 33Тедн элҗгниг сулдхад деесинь тәәлхлә, эзнь теднәс:

– Тадн ю хәәҗ эн баахн элҗгиг сулдхад, деесинь тәәлҗәхмт? – гиҗ сурв.

34– Энтн Деед Эзнд кергтә болҗана, – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

35Сурһульчнр баахн элҗгиг дахулҗ авч ирәд, эврәннь деерк хувцан деернь хайҗ делгәд, Исусиг суулһв. 36Исусиг йовсн цагт әмтн хаалһднь деерк хувцан делгцхәв. 37Тедн Олив уулас бууҗ йовх хаалһур өөрдхлә, Бурхиг өвәрц йовдлмудыг үзүлсн төләд цуг сурһульчнр байртаһар магтад хәәкрцхәв:

38– Деед Эзнә нерн деерәс ирсн хан әдстә! Теңгрт амулң болтха! Бурхн тууртха!

39Олн әмтнә заагт бәәсн зәрм паршмуд Исуст келцхәв:

– Багш! Сурһульчнран хөрхнтн! – гив.

40– Би таднд келҗәнәв, кемр тедн тагчг болҗ одхла, чолуд хәәкрлдх! – гиҗ Тер хәрүцәд келв.


Исус Ерусалимин тускар уульснь


41Тедниг Ерусалимур өөрдҗ йовсн цагт балһсиг үзәд, Исус һашудад уульв:

42– О, Ерусалим! Кемр чи эндр өдрт эвинь олхин төлә юн кергтәһинь медсн болхла! Зуг цуг эн чини нүднәс далд! 43Тиим өдрмүд ирх, чини хортн һазр малтад, зесг[6] кеһәд, чамаг бүслҗ, энд-тендәсчн шахх. 44Тедн чамаг ул күртлчн күүчәд хольврулх, тедн чини эрс һатц бәәсн улсиг чигн өршәңгү угаһар алх. Чолун деер нег чигн чолу үлдәшго, тер юңгад гихлә, Бурхн чамаг аврхар кезә ирсинь чи медсн угач.


Исус һол сүмд


45Цааранднь Исус һол сүмд орад, тенд һаза бәәсн хулдачнриг тараһад көөв. 46Исус:

– Бурхна Бичгт бичәтә: «Мини гер – зальврлһна гер болх», тадн болхла, энүгәр деермчнрин бәәр кеҗит, – гив.

47Исус өдр болһн сүмд әмтиг сурһдг бәәсмн, зуг ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр, әмтнә һардачнр болхла, Терүг әмнәснь яһҗ хаһцулхинь ухалцхав. 48Зуг тедн энүг яһҗ күцәхән медлго бәәв, юңгад гихлә, олн улс нег чигн үг алдлго Исусиг соңсдг бәәсмн.


### 20


Исус ах гелңгүдин сурврмудт хәрү өгснь


1Нег өдр Исус сүмин һаза Сән Зәңг цәәлһәд әмтиг сурһв. Терүн тал ах гелңгүд болн ном цәәлһәчнр әмтнә ахлачнрла ирәд өөрдв.

2– Кенә йосар Чи тиигҗ кеҗәхмч? Кен Чамд тиим йос өглә? – гиҗ тедн сурцхав.

3Исус хәрүднь:

– Би бас таднас нег юмна тускар сурхар седләв. Нанд келтн. 4Йохана кирсллһн теңгрәсв эс гиҗ күүнәсв? – гив.

5Тедн нег-негнтәһән селвлцҗ күүндцхәв:

– Кемр бидн теңгрәс гихлә, Тер: «Юңгад терүнд эс итквт?» гиҗ сурх. 6Кемр күүнәс гихлә, әмтн мадниг чолуһар шивәд алх, яһад гихлә, тедн Йоханыг әәлдәч гиҗ санҗана.

7– Энүг альдас ирсинь бидн медхшвидн, – гиҗ тедн аштнь келв.

8Тиигхлә Исус:

– Би бас таднд кенә йосар энүг кәҗәхән келхшв, – гив.


Уста үзмин тәрәчнрин тускар


9Цааранднь Исус әмтнд үлгүрләд иигҗ келв:

– Нег күн уста үзм тәрҗ. Уста үзмин тәрәчнрт терүгән нәәмәдлҗ өгәд, бийнь талдан һазр тал йовҗ одсмн. Кесгтән ирлго тендән бәәсмн. 10Темс цуглулх цагнь ирхлә, эзн хүвм авчк гиһәд уста үзмин тәрәчнр тал эврәннь зарцан илгәв. Тәрәчнр болхла зарцинь үктлнь цокад, хоосар хәрү йовулчкв. 11Тер дәкәд нег зарцан илгәҗ. Эн зарциг чигн тәрәчнр цокад, дегд икәр зоваһад хоосар йовулчкв. 12Тер һурвдгч зарцан илгәв. Тедн терүг чигн цусн һартлнь цокад, уста үзм тәрсн һазрас һарһад хайчкв. 13Тиигхлә эзнь: «Ода яахмб? Эңкр көвүһән илгәсүв, энүг тедн соңсхмн болвза» гиһәд йовулв. 14Уста үзмин тәрәчнр көвүһинь үзәд: «Эн өнчән эзлх күн. Энүг алхла, өнч мана болх» гиҗ санчкад, 15тедн терүг уста үзм тәрсн һазрасн кеерәгшән һарһад алцхав. Уста үзмин эзнь тер тәрәчнриг яахмб? 16Тер ирәд тәрәчнриг алад, уста үзмиг талдан әмтнд өгчкх.

Энүг соңссн әмтн:

– Тиим юмн бичә болг! – гиҗ хәәкрлдцхәв.

17Исус теднүр ширтҗ хәләһәд:

– Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв, гисн Бурхна үгмүдин чинрнь ямарамб? 18Тер чолун деер унсн күн цокгдх, зуг күүнә толһа деер тер чолун унхла дарад алчкх.

19Тер дарунь ном цәәлһәчнр болн ах гелңгүд Исусиг бәрҗ авхар седв. Зуг әмтнәс әәцхәв. Тедн эн үлгүр бийсиннь тускар келсинь медв.


Эзн хаанд өгдг алвин тускар


20Ном цәәлһәчнр болн ах гелңгүд арднь орҗ Исусиг шинҗлҗ хәләһәд, зәрм улсиг илгәв. Тер улс худлахар үннч болсн болад, зуг үнәртнь Исусин үгинь соңсад, йосиг бурушаҗах үгмүд олхар һардачин йоснд яһҗ бәрүлхм гиҗ ухалв. 21Тегәд тер улс Исусас сурцхав:

– Багш, Таниг үнәр келҗәхинь болн сурһҗахинь мадн меднәвидн. Та әмтиг йилһлго Бурхна хаалһин тускар чикәр зааҗ дасхнат. 22Бидн Римин хаанд алв өгх йостай аль угай?

23Исус теднә хар санаг медәд келв:

24– Нанд мөңгән үзүлтн. Кенә дүр энүнд зурата, кенә нерн энд бичәтә?

25– Римин хаана, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

Исус келв:

– Тегәд чигн хаана юмиг хаанд өгтн, болв Бурхна юмиг Бурхнд өгтн.

26Исусин өгсн хәрүднь өврәд, тер улс келсн үгднь хаҗһр, буру юм олҗ чадлго тагчг бәәцхәв.


Әмдрлһнә тускар


27Исус тал зәрм цадукмуд өөрдцхәв. Тедн үксн күн әмдршго гиҗ иткдг бәәҗ. Цадукмуд Терүнәс сурцхав:

28– Багш, Моше маднд иигҗ бичлә, кемр гер-бүлтә ах өңгрхлә, болв терүнә авальнь үрн уга үлдхлә, уңг-тохман тасрулшгоһар тер өңгрсн күүнә дүнь белвсн гергинь авх зөвтә бәәсмн. 29Тиигәд ах-дү долан бәәҗ. Түрүңк ахнь гер авад үрн уга өңгрҗ одв, авалян үрн уга үлдәҗ. 30Хөөннь тер белвсн күүкд күүг дарук дүнь авч, тернь бас өңгрҗ. 31Һурвдгч дүнь бас тер күүкд кү авч, тиигәд наадк ах-дү бас терүг авч, болв цуһар ах-дү долан күн үр үлдәлго өңгрҗ. 32Аш сүүлднь, тер күүкд күн өңгрв. 33Ода болхла кемр тедн цуһар әмдрхлә, тер күүкд күн альк ахиннь гергн болхмб? Яһад гихлә, тер долан ах-дүүһин гергн бәәҗ.

34Исус теднә хәрүднь иигҗ келв:

– Эн нарт делкәд әмтн гер авна, мордна. 35Зуг Бурхнас үкәд әмдрх зөв авсн улс иргчдән гер авлго, күүнд одлго бәәх. 36Бурхна элчнрлә әдл үкл угаһар тедн бәәх. Тедн Бурхна үрдүд, тер юңгад гихлә, тедн үкәд әмдрцхәв. 37Үксн күн әмдрдг гисн үнәр болх. Шачасн бутын тускар Моше келхлә, тер Бурхиг «Абрахамин Бурхн, Ицхакин болн Яковин Бурхн» гиҗ нерәдв. 38Бурхн үксн әмтнә Бурхн биш. Тер әмд әмтнә Бурхн, Терүнә чирәд тедн әмд!

39– Багш! Та йир сән хәрү өгвт! – гиҗ ном цәәлһәчнрин зәрмнь келцхәв.

40Энүнә хөөн дәкҗ күн терүнд сурвр өгх сана зүүсн уга.


Христос кенә көвүмб?


41Цааранднь Исус сурв:

– Христосиг Давидин тохмин үлдл гиҗ юңгад әмтн келдв? 42-43Псалмудын дегтрт Давид эврән келсн биләлм: «Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн: Чини өшәтниг диилҗ көлдчнь эс хайтл Мини барун Бий тал су». 44Кемр Давид Терүг «Деед Эзн» гиҗ нерәдхлә, яһҗ Тер бийиннь тохмин күн болҗ һархмб?


Ном цәәлһәчнрәс саглтн!


45Олн әмтн оньган өгәд, Исусиг соңссн цагт Тер эврәннь сурһульчнртан иигҗ келв:

46– Ном цәәлһәчнрәс бийән саглҗ йовтн. Тедн ут хувцан өмсчкәд йовхла, әмтн талвң болһнд теднлә мендлхлә, тедн таасгдна. Хурлд эс гиҗ нәәрт деегшән һарад суухдан дурта. 47Тедн белвсн күүкд улсин зөөринь меклҗ авад, әмтнә нүднд үзүләд Бурхнд уданар мөргцхәнә. Тер улс ик догшн цааҗла харһх.


### 21


Белвсн күүкд күүнә өгсн бәрц


1Байн әмтн сүмин зөөрин саңгд бәрц белгүдән яһҗ тәвдгинь Исус хәләв. 2Тедн заагт угатя белвсн күүкд күн хойрхн улан мөңгнә шаальг тәвв. Исус түңгинь үзчкәд келв:

3– Эн угатя белвсн күүкд күн цуг наадк әмтнәс ик бәрц өгв гиҗ Би таднд үнәр келҗәнәв. 4Цуһар әмтн байн зөөрәсн үлү бәәсн нег хүвинь өгв, эн болхла угатя болв чигн үлдсн мөңгән тәвв. Тер мөңгнь күүкд күүнә эдлврт күрх мөңгн бәәҗ.


Сүм хольврлһна туск әәлдхл


5Зәрм улс сәәхн үнтә чолуһар тосхгдсн Бурхна сүмин тускар болн әмтнә авч ирсн бәрц белгүд терүг яһҗ сәәхрүлсин тускар келхлә, Исус теднд келв:

6– Цагнь ирхлә, цуг эн тана үзҗәсн юмн цугтан хольврад унх, чолун деер нег чигн чолун үлдшго.


Өвәрцс болн көөлһн


7Сурһульчнр сурцхав:

– Багш! Кезә цуг эн учрх? Тер цаг өөрдлһнә ямаран темдг үзгдх? – гив.

8Тер келв:

– Тадниг күн меклвзә, болһатн. Юңгад гихлә, кесг әмтн Мини нер зүүҗ ирәд келх: «Би Христосв» эс гиҗ «Цагнь ирв», гих. Бичә тедниг дахҗ йовтн. 9Дәәнә тускар, әмтнә буцлтын тускар соңсад бичә сүрдтн. Түрүләд цуг эн учрх зөвтә, зуг тертн чилгч биш, – гив.

10Цааранднь Исус келв:

– Нег келн-әмтн талдан келн-әмтнүр дәврх. Нег орн-нутг талдан орн-нутгла дәәллдх. 11Зәрм нутгар икәр һазр чичрлһн, харһнлһн болх, ик әәмшгтә хальдврта гемәр әмтн гемтх. Берк аюлта йовдлмуд болх, болв теңгрәс ик әәмшгтә өвәрцс һарх. 12Зуг цуг эн берк йовдлмуд учрхин өмн тадниг олн дундас көөх. Нанас көлтә тадниг хурлд зарһла харһулх, бәрҗ авад түүрмд хайх, һардачнрин, хаадудын һарт бәрүлх. 13Тер цагт таднд Мини тускар герчлх арһ һарх. 14Зуг бийән харсхин төлә ю келхм гиҗ зовад урдаснь бичә ухалтн. 15Би таднд тиим цецн үгмүд болн уха зааҗ өгхв, тадна хортнас нег чигн күн тана өмнәс сөрүд үг келҗ чадшго, зөрлцҗ чадшго. 16Тадниг һарһсн эк-эцктн, ахнр, элгн-садн, үүрмүд урвх, тадна зәрмнь әмнәсн хаһцх. 17Нанас көлтә таднд цуһар дурго болх, 18зуг нег чигн үсн тана толһаһас уншго. 19Кемр тадн цуг энүг тесҗ дааҗ чадхла, бийән аврҗ чадхит, – гив.


Ерусалимин хольврлһна туск әәлдхл


20– Ерусалим балһсиг кесг цергәр бүсләтә үзхләрн: терүнә хольврлһна цагнь өөрдв гиҗ медтн. 21Тер цагт Йудьяд бәәсн әмтн уул тал зулҗ гүүтхә, балһснд бәәсн әмтн балһснас һарад цааран әрлҗ йовтха, балһснд эс бәәсн әмтн бичә хәрү иртхә. 22Юңгад гихлә, цуг эн өшә авх өдрмүд болх. Цуг бичсн үгмүднь бүттхә! 23Көкүл күүкдтә болн саата күүкд улст йир берк күнд болх! Эн орн-нутг ик аюлла харһх. Эн келн-әмтн Бурхна зарһла харһх. 24Зәрмнь үлдин үзүрлә харһад үкцхәх, зәрмнь нутгин бәрәнд бәргдх. Буру номта әмтнә цаг эс чилтл Ерусалимиг буру номта әмтн эзлх, – гив.


Күмни Көвүнә ирлһн


25– Нарн деер, сар деер болн одн деер кесг өвәрц темдг үзгдх. Орчлң деер бәәсн орн-нутгуд теңгсин шууганас болн көдлҗәсн ик дольганас сүрдцхәх. 26Нарт делкәд өөрдҗ йовх юмна өмн әмтн сүмсән алдад, харһцад унх, теңгрин күчн ормасн көндрҗ чичрх. 27Тер цагт тедн үүлн деер Күмни Көвүг сүртә күчтәһәр болн мөңк туурмҗтаһар ирҗ йовхинь үзх. 28Эн экләд учрхла, нурһан тинилһҗ, толһаһан өргтн, тана аврлт өөрдҗ йовхнь тер мөн, – гив.


Инҗр модна тускар


29Исус теднд үлгүрләд иигҗ келв:

– Инҗр модыг болн наадк моддыг хәләтн. 30Ац деернь хамтхасн һархла, тадн зуна цаг өөрдҗ йовхинь меднәт. 31Тегәд чигн тер йовдлмуд учрҗахинь үзхлә, Бурхна йосн өөрдҗ йовхинь медтн. 32Би таднд үнәр келҗәнәв, эн улсин уңг-тохм чилтл цуг эн учрх. 33Теңгр һазр хойр уга болҗ одх, зуг Мини келсн үгмүд сольгдшго, – гиҗ келв.


Белн болтн


34-35– Тер өдр ирхлә, тана зүркитн согту бәәдл, әрк, җирһлин үүмллһн бичә диилтхә гиҗ саглтн, хавхгт бәргдвзәт. Бийән хәләтн, юңгад гихлә, тер өдр цуг нарт делкәд бәәсн әмтнд генткн учрх. 36Цуг тер аюлта йовдлла эс харһхин төләд, Күмни Көвүнә өмн зогсхин төләд, оньдин зальврад сергг бәәтн, – гив. 37Исус тедниг сүмд өдр болһн сурһдг бәәҗ, асхн болхла Тер Олив гидг уулур йовад, сөөһән давулдг бәәсмн. 38Өрүн эртәр әмтн саак кевәрн Терүг соңсхин төлә сүмд ирдг бәәсмн.


### 22


Исусиг бәрүлҗ өгснь


1Эс искәсн һуйрин өдр эс гиҗ Песах гидг нәр өөрдҗ йовҗ. 2Гелңгүд болн ном цәәлһәчнр Исусиг уга кех арһ хәәцхәв. Юңгад гихлә, тедн әмтнәс әәдг бәәҗ. 3Тиигхлә эрлг Искериот гиҗ нерәддг Йудан зүркнд орв. Тер Исусин арвн хойр сурһульчнрин негнь бәәсмн. 4Йуда ах гелңгүд тал болн сүмин харулчнрин һардачнр тал одад, Исусиг яһҗ бәрүлҗ өгхән келҗ өгв. 5Тедн байрлад, Исусиг бәрүлхин төлә Йудад мөңг өгхәр шиидв. 6Өгчәх мөңгнд зөвән өгәд, Йуда олн әмтн уга цагт Исусиг теднә һарт бәрүлхәр кергтә цагинь күләв.


Песахд белдлһн


7Эс искәсн һуйрин нәәрин өдр ирв. Тер өдрт әмтн сетрә хурһиг алх зөвтә бәәҗ. 8Пётр Йохан хойриг илгәһәд Исус келв:

– Ода йовад маднд Песахин хот белдтн.

9– Тер Песахиг альд белдх кергтә гиҗ санҗант? – гиҗ сурһульчнр сурцхав.

10Тиигхләнь Исус иим хәрү өгв:

– Тадниг балһснур орҗ ирхлә, нег уста буһш авч йовсн күн харһх. Терүг дахад, герүрнь одтн. 11Дәкәд герин эзнд: «Намаг сурһульчнртаһан Песахин хот эдлх хора альдв?» гиҗ Багш сурҗана гитн. 12Тер белдсн деерк ик хораһан таднд үзүлх, тендән хотан белдтн.

13Тедн йовад, Исусин келсәр цугинь олҗ авад, Песахин нәәрин хотынь белдцхәв.


Деед Эзнә асхни хот


14Цагнь ирхлә, Исус сурһульчнртаһан хамдан ширән өөр цуглрв. 15Исус тедндән:

– Би эврәннь зовлң үзхәсн өмн таднла хамдан эн Песахин хот идхәр седләв. 16Энүг Бурхна орн-нутгт учртл Би Песахин хотыг эдлҗ чадшгов гиҗ таднд келҗәнәв, – гив.

17Исус ааһ авад, Бурхнд ханлтан өргәд:

– Энүг авад хоорндан хуваһад эдлтн! 18Би таднд келҗәнәв, Бурхна йосн эс иртл Би дәкҗ уста үзмәр кесн унд уушгов, – гив.

19Дәкәд Тер өдмг авад, Бурхндан ханлт өргәд, хуһлад сурһульчнртан хуваҗ өгәд:

– Тадна төлә өгсн цогцм эн. Намаг санад иигҗ кетн, – гив.

20Хотын хөөн Тер ааһ авад келв:

– Тадна төлә асхрулсн Мини цуснас тогтсн эн шин бооцана ааһ. 21Ода Намаг бәрүлҗ өгх күүнә һар Мини һарин өөр бәәнә. 22Би, Күмни Көвүн, заясн хаалһарн йовнав. Зуг Намаг бәрүлсн күн басл зовлңган эдлх.

23Сурһульчнр цуһар нег-негнәсн:

– Маднас кень урвач болҗахмб? – гиҗ сурцхав.


Кен хамгин алдрв?


24Теднәс кен хамгин алдр гиҗ тоолгдхмб? гисн зүткән эдн хоорнд болв. 25Тиигхлә Исус теднд:

– Хаадуд болхла эврәннь әмтиг нойлҗ һардна, йос бәрдг әмтн «әмтнә үүрмүд» гиҗ бийән нерәднә. 26Зуг тадн тиим бичә болцхатн, таднас хамгин икнь бичкн болтха, болв кен тадниг толһална, тернь зарцла әдл болтха. 27Кень эднәс ах: хот идҗәснь аль хот авч ирәд заргдҗаснь? Хот идҗәснь ах биший? Би болхла тадн дунд зарцла әдл болҗанав. 28Тадн ик зеткртә цагла Нанла хамдан түрү-зүдү хувалцлат, 29Мини Эцк Нанд орн-нутг белглсн кевәр Би таднд орн-нутг белглнәв. 30Мини орн-нутгт Мини ширән өөр сууһад, хот уухит. Тадн арвн хойр ширә деер сууһад, Израилин арвн хойр тохмин зарһинь кехит, – гив.


Пётрин гөрдлһнә туск әәлдхл


31– Шимон, Шимон, эрлг тадниг буудяг хог-богас йилһҗ авдгла әдләр шүүх зөв Бурхнас сурла. 32Зуг Би чамаг иткдгән бичә ууртха гиҗ зальврлав. Болв чи бас Нан тал хәрү ирсн хөөн ахнран батрул, – гиҗ Деед Эзн келв.

33Зуг Пётр келв:

– Деед Эзн минь, би Тана төлә түүрмд чигн суунав, үкләс чигн әәшгов!

34– Би чамд келҗәнәв, Пётр, эндр өрүн күртл эр така хәәкртл, чи һурв дәкҗ Намаг медхшв, гиҗ келхич, – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Мөңгн, уут, үлд


35Дәкәд Исус теднәс сурв:

– Би Тадниг мөңг, түңгрцг, буршмг угаһар илгәсн цагт тадн юмар дутвт?

– Уга, – гиҗ сурһульчнр хәрү өгв.

36– Ода болхла мөңгн бәәхлә автн, бас түңгрцг автн, болв кемр тадн үлд уга болхла, киилгән хулдад үлд автн. 37Бурхна Бичгт: «Тер йос эвдсн әмтнә тоод орла», – гиҗ бичәтә. Цуг эн келснь Нанла учрх зөвтә гиҗ таднд келҗәнәв. Мини тускар бичгдсн юмн удл уга учрх, – гиҗ Исус теднд келв.

38Сурһульчнр:

– Деед Эзн, манад хойр үлд бәәнә, – гив.

– Болх, – гиҗ Исус келв.


Исус Олив уул деер Бурхнд зальврснь


39Исус саак кевәрн Олив гидг уулур һарад йовв. Сурһульчнр Терүнә ардаснь дахцхав. 40Одх һазртан ирәд Исус:

– Сөрлһнлә харһшгон төлә зальврад бәәтн, – гиҗ келв.

41Исус теднәс хооран һарад, шивсн чолун күрх һазрт ирәд, сөгдҗ унад экләд зальврв:

42– Аав минь, кемр Та эн зовлңгас Намаг гетлгсн болхнь! Зуг Мини таалар биш, Тана таалар болтха!

43Генткн теңгрәс Бурхна элч бууҗ ирәд, Терүг батрулв. 44Исус ик зовлңтаһар болн улм халунар Бурхнд зальврад бәәв. Маңнаһаснь һарчах көлсн цусна дусалла әдләр һазрт унв. 45Исус зальврснаннь хөөн босад, сурһульчнр тал хәрү ирв. Тедн үрүдәд унтҗ одсн бәәҗ.

46– Юңгад тадн унтҗахмт? – гиҗ Исус сурв, – Сөрлһнлә харһшгон төлә босад зальвртн.


Исусас урвлһн болн түүрмд суулһлһн


47Терүг келҗәсн цагт кесг әмтн һарч ирв. Теднә өмн арвн хойр сурһульчнрин негнь Йуда гидг күн йовла. Халхаснь үмсхин төлә тер Исус тал өөрдв. 48Исус:

– Йуда, Намаг, Күмни Көвүг, үмсәд, эднә һарт бәрүлҗәнчи? – гиҗ сурв. 49Исусла бәәсн сурһульчнр юн учрхиг үзәд:

– Деед Эзн, үлдән һарһхмн болвза? – гив.

50Теднә негнь үлдән һарһад, ах гелңгин зарцин барун чикинь чавчв. 51Зуг Исус:

– Болх! – гив.

Тер чикән чавчулсн күүнә чикнднь һаран күргәд эдгәв. 52Терүг бәрҗ авхар ирсн ах гелңгүдт, сүмин харулчнрин һардачнрт, толһачнрт Исус:

– Тадн Намаг деермч гиҗ санҗант? Ю хәәҗ тадн үлд, мод атхад Намаг бәрҗ авхар ирвт? 53Би өдр болһн таднла сүмд бәәдг биләв, тер бийнь тадн Мини өмнәс һаран өргсн угат. Зуг ода тадна цаг ирв, ода хар харңһун йосн залҗана, – гив.


Пётрин гөрдлһн


54Тедн Терүг бәрҗ авад, ах гелңгин гер тал авч ирцхәв. Пётр теднә ардаснь өөрдлго йовҗ йовла. 55Герин һаза әмтн һал шатаһад эргҗ суув. Пётр бас теднлә хамдан суув. 56Һалын хаҗуд суусн зарц күүкд күн терүнә чирә ширтҗ хәләһәд:

– Эн күн Терүнлә хамдан бас бәәлә, – гив.

57Зуг Пётр тер күүкд күүнд:

– Би Терүг медхшв, – гиҗ келв.

58Невчк бәәҗәһәд, дәкәд нег күн терүг үзәд:

– Чи бас теднә негнч, – гив.

– Уга, – гиҗ Пётр хәрү келв.

59Нег цаг давсна хөөн дәкәд нег күн маһдлго келв:

– Эн күн Терүнлә хамдан бәәлә. Эн бийнь Һалилья һазрин күн.

60– Тадниг ю келҗәхинь би медҗәхшв! – гиҗ Пётр хәрүцв.

Тиигҗ келҗәхлә, генткн эр така хәәкрв. 61Деед Эзн ардагшан эргҗ, Пётр тал хәләв. Тиигхлә Пётр «Эр така хәәкртл, чи эндр һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич» гиҗ Деед Эзнә келсн үгмүд тодлҗ санв. 62Пётр цааран һарад, һашута кевәр уульв.


Исусиг зовалһн


63Исусиг хәләҗәх харулчнр Терүгәр наад бәрәд зоваҗ цокв. 64Терүнә нүдинь кенчрәр бооһад:

– Әәлдҗ кел маднд, кен чамаг цокв? – гиҗ некҗ сурцхав.

65Нань чигн кесг му үг цергүд Исуст келҗ.


Деед хургт болсн мөшклһн


66Өрүн эртәр әмтнә толһачнр, ах гелңгүд болн закана багшнр цуглрад, Исусиг Деед хургт авч ирв.

67– Кемр Чи Христос болхла, маднд цәәлһҗ кел, – гиҗ тедн Исуст келв.

Исус иим хәрүднь:

– Кемр Би таднд келхлә, тадн иткхн угат, 68болв кемр Би таднас юм сурхла, тадн хәрүһинь келҗ өгхн угат. 69Зуг эн цагас авн Күмни Көвүн хамгин Күчтә Бурхна барун һартнь суух, – гив.

70Тедн цуһар:

– Тегәд Чи Бурхна Көвүн болҗахмч? – гиҗ сурв.

– Чик! Тадн тиигҗ келҗәнәт, – гиҗ Исус теднә өмнәс хәрүцв.

71Тиигхлә толһачнр:

– Ямаран герчллһн таднд дәкәд кергтә болҗахмб? Бидн цугинь энүнә келсн үгмүдәс медҗ үзҗәнәвидн! – гиҗ келцхәв.


### 23


Исус Пилатын өмн


1Тиигхлә Деед хургт бәәсн әмтн босад, Исусиг Пилатур авч йовцхав. 2Тенд Исусиг экләд гемшәв:

– Эн күүг мана келн-әмтиг хутхсинь үзвидн, Римин хаанд алв бичә өгтн, эврән бийән «Би ханв болн Христосв» гисинь соңсвидн.

3– Чи Йудья улсин хан болҗахмчи? – гиҗ Пилат Исусас сурв.

– Чи тиигҗ келҗәнәч, – гиҗ Исус хәрү өгв.

4Тиигхлә Пилат ах гелңгүдт болн олн әмтнд:

– Эн күүг гемшәх буру юм би үзҗәхшв, – гив.

5Тедн болхла зүткҗ келцхәв:

– Энтн Һалильяс экләд нааран ирв. Эврәннь номарн цуг Йудья һазрин әмтиг үүмүлҗәнә.

6Энүг соңсад Пилат:

– Эн Һалилья һазрин күний? – гиҗ сурв.

7Дәкәд Исусиг Херод һардҗасн һазрин күүһинь Пилат медчкәд, Исусиг Херодур илгәв. Херод тер цагт бас Ерусалимд бәәҗ.


Исус Херодын өмн


8Херод Исусиг үзәд икәр байрлв. Юңгад гихлә, кезәнәс авн тер Исусиг үзхәр седсн бәәҗ. Тер Исусин тускар дала юм соңсҗ, болв Терүнәс нег өвәрц юм үзхәр нәәлҗәсн бәәҗ. 9Тер кесг сурврмуд Исуст өгв, зуг Исус хәрү өгсн уга. 10Ах гелңгүд болн закана багшнр зогсад, Исусиг сүркә кевәр гемшәв. 11Херод цергүдтәһән Терүг һутаһад, наад бәрҗәһәд, деернь сәәхн хувц өмскәд, хәрү Пилатур илгәчкв. 12Херод Пилат хойр урднь хоорндан өшәтн бәәсн болвчн, тер өдр үүрмүд болв.


Исусиг цааҗла харһулх шиидвр


13Пилат ах гелңгүдиг болн әмтнә толһачнриг дуудҗ авад келв:

14– Олн әмтн дунд буцлт өргхәр седдг күүг тадн нанур авч ирвт. Би тана чирәд энүг мөшкләв. Зуг Эн күн тадна гемшәҗәсн нег чигн юмнд бурутаһинь би үзсн угав. 15Херод бас эн күүнә һарһсн буру юм олҗ чадл уга хәрү Энүг йовулчкв. Тадн эврән хәләтн, Эн күн үкллә харһулгдх ик гем һарһсн уга. 16Тер учрар би Энүг малядад сулдхнав. 17-18Зуг цуһар нег дууһар:

– Эн үктхә! Маднд Бар-Абаг сулдх! – гиҗ хәәкрцхәв.

19Бар-Аба гидг күн тер балһснд буцлт кеһәд, әмтиг алсн учрар түүрмд суусн бәәҗ. 20Зуг Пилат Исусиг сулдххар седв, тегәд чигн тер давтад әмтнәс сурв. 21Тиигсн бийнь әмтн:

– Кирст хадчк! Кирст хадчк! – гиҗ хәәкрцхәв.

22Пилат һурвдад сурв:

– Ямаран му йовдл эн күн һарһсмб? Үкллә харһулхин төлә кесн гем би олсн угав. Би энүг малядад сулдхнав! – гив.

23Зуг тедн:

– Исусиг кирст хад! – гиһәд улм чаңһар хәәкрәд некәд бәәцхәв.

Теднә хәәкрлдәнд Пилат диилгдв. 24Пилат теднә некврәр шиидвр авв. 25Тер буцлт босхсн, әмтиг алсн, түүрмд сууҗасн Бар-Абаг әмтнә сурсар сулдхад, Исусиг теднә һарт өгв.


Кирст хадҗ аллһн


26Исусиг цааҗла харһулхин төлә авч йовцхав. Зууран цергүд Күрәнә балһснас йовҗ йовсн Шимониг бәрҗ авад, ик гидг кирс нурһнднь үүрүлҗ ачад, Исусин ардаснь йовулв. 27Исусин ардас кесг әмтн дахла, тедн дунд һашута нульмсан асхрулҗ, уульҗ йовсн күүкд улс бас йовла. 28Исус теднүр хәләһәд:

– Ерусалимин күүкд улс, Мини төлә бичә уультн, эврәннь үрнәннь, бийиннь төлә уультн! 29Юңгад гихлә, берк цаг ирх, күср болн үр эс һарһсн, үрдүд эс көкүлсн күүкд улс буйн кишгтә гиҗ әмтн тер цагт келх, – гив.

30Тер цагт әмтн уулмудыг: «Мадн деер унтн!», өөдм һазрмудыг: «Мадниг бүрктн» гиҗ эрҗ сурх. 31Кемр көк ноһарҗах модыг тиигҗ кехлә, му хумха моднд ю кедг болхмб? – гив.

32Йос эвдсн хойр күүг Исусла хамднь бас цааҗла харһулхин төлә авч йовла. 33Тедн Һавл гидг һазрур ирв. Тер һазрт Исусиг кирсд хадҗ цааҗлсмн, йос эвдсн хойр күүг бас Терүнлә хамднь кирсд хадҗ цааҗлсмн, негинь барун бийднь, наадкинь зүн бийднь. 34Исус:

– Аав минь! Эднә килнцинь тәвит! Эдн ю кеҗәхән медҗәсн уга, – гиҗ сурв.

Әмтн җирв хаяд, Исусин хувциг хувацхав. 35Олн әмтн зогсад хәләцхәв. Толһачнр бас Исусар наад бәрәд:

– Талдан әмтиг харсҗ аврдг билә. Кемр тер Христос болхла, Бурхна шүүҗ авсн күн болхла, Бийән харсҗ әмән авртха! – гиҗ келцхәв.

36Цергүд бас Исусар наад бәрцхәв. Тедн Исуст өөрдәд, ишклң чаһр өгәд 37келцхәв:

– Кемр Чи Йудья улсин хан болхла, әмән харсҗ авр, – гив.

38Исусин толһаднь кирс деер нег харһа мод хадулҗ, деернь «Энтн – Йудья улсин хан» гиҗ бичҗ. 39Хаҗудк кирс деер телгдсн йос эвдсн күүнә негнь Исусиг му келәд:

– Кемр Чи Христос болхла, эврәннь әмән авр, мадниг бас харсҗ авр! – гиҗ хәәкрв.

40Наадкнь болхла өөркән хөрҗ:

– Бурхнас әәхнч! Чи бас тиим цааҗ дааҗахан медҗәхшийчи? 41Бидн чикәр цааҗлгдвидн, кесн килнцәрн үүлән дааҗанавидн, эн күн болхла му юм кесн уга, – гив.

42Дәкәд:

– Деед Эзн Эврәннь орн-нутгтан ирхләрн мини тускар бичә марттн, – гиҗ тер Исуст келв.

43Би чамд үнәр келҗәнәв, эндр өдр Нанла хамдан Бурхна садт тусхич! – гиҗ Исус хәрүднь келв.


Исусин үкл


44Үдин алднд генткн цуг һазрар харңһурад, һурвн цаг күртл тиим болв. 45Нарн харңһурад, һол сүмин көшг хойр әңгрәд шуурв. 46Исус:

– Аав минь! Тана һарт сүмсән бәрүлҗ өгчәнәв! – гиҗ чаңһур хәәкрв.

Эн үгмүдин хөөн Исусин әмн һарв. 47Энүг үзсн Римин әңгин цергин ахлач, Бурхиг магтад:

– Эн күн йосн чик седклтә күн бәәсмн, – гиҗ келв.

48Ю болхиг хәләхәр цуглрсн олн әмтн учрсн йовдлыг үзәд, өрчән цокн бәәҗ хәрцхәв. 49Зуг Исусиг меддг әмтн, теднә тоод Һалильяс авн Терүг дахҗ йовсн күүкд улс, ик хол биш, тедүкнд хәләһәд зогсв.


Исусин цогциг оршалһн


50Йосип гидг нертә нег күн Деед Хургин гешүн бәәҗ. Әрүн цаһан седклтә үннч күн тер бәәҗ. 51Йосип Деед Хургин шиидврлә болн кесн йовдлла зөвшәрсн уга бәәҗ. Тер Йудья һазрт бәәсн Ариматья хотна күн бәәҗ. Йосип Бурхна йосн ирхиг бас күләҗәҗ. 52Тер Пилатур ирәд, Исусин цогцинь өгтн гиҗ сурв. 53Дәкәд тер цогцинь кирс деерәс буулһҗ авад, оршалһна кенчрт ораһад, хад чолунд шин кесн, урднь күн оршагдад уга үкәрт орулҗ тәвв. 54Басң өдрин асхн болҗ йовла. Бемб өдр өөрдҗ йовла. 55Исусла хамдан Һалильяс дахҗ ирсн күүкд улс Йосипиг дахад, Исусиг оршасн үкәриг хәләһәд, цогцинь тер ормд яһҗ орулҗ тәвсинь үзв. 56Тедн хәрҗ ирәд, каңкнсн үнртә тос, түркдг эм белдв. Бемб өдрлә тедн Бурхна зааврар амрцхав.


### 24


Әмдрлһн


1Өрүн өрлә долан хонгин түрүңк өдрт күүкд улс урднь белдсн каңкнсн үнртә тос, түркдг эм авад, Исусиг оршасн үкәрүр ирцхәв. 2Зуг Терүг оршасн үкәриг хааҗасн чолун хаҗуднь бәәсиг тедн үзцхәв. 3Уулын көндә дотр орсн күүкд улс Деед Эзн Исусин цогц олҗ авсн уга. 4Күүкд улс алмацҗ зогсцхав. Генткн гилвксн цаһан хувцта хойр күн теднд үзгдв. 5Күүкд улс дегд сүрдәд, һазр элкҗ унцхав. Зуг хойр күн:

– Үксн әмтн заагт әмд күүг юңгад хәәҗәхмт? 6Тертн энд уга, Тертн әмдрв! Һалильяд Исус таднд ю келсинь мартчквт? 7«Күмни Көвүн килнцтә әмтнә һарт бәрүлгдх, кирс деер цааҗлгдх, болв һурвдгч өдртнь Тер әмдрх», – гиҗ келцхәв.

8Эн Исусин үгмүд генткн теднә уханд орҗ тодлгдв. 9Күүкд улс Исусин үкәрәс хәрҗ ирәд, арвн негн сурһульчнрт болн наадк әмтнд цуг учрсн юмна тускар келҗ өгв. 10Тер күүкд улсин дунд Магдален хотна Марий, Йохана, Яковин экнь Марий болн нань чигн күүкд улс бәәҗ. Тедн апостолмудт энүнә тускар келҗ өгцхәв. 11Зуг эн күүкд улсин үгмүд деми юмн гиҗ теднд сангдв. Тедн күүкд улст итксн уга. 12Пётр болхла босад, Исусин үкәр тал гүүв. Тер уулын көндә дотр шаһаҗ хәләһәд, Исусиг орасн һанцхн кенчр бәәсинь үзв. Пётр үзсн юмндан икәр өврәд хәрәд йовв.


Эмаус гидг хотнур ордг хаалһд


13Тер өдр сурһульчнрас хойрнь Эмаус гидг хотнур йовҗ йовла. Тер хотн Ерусалимас арвн негн дуунад бәәсмн. 14Цуг учрсн йовдлын тускар тедн күүндҗәлә. 15Тедниг күүндәд йовҗ йовтлнь Исус Бийнь теднүр өөрдҗ ирәд, теднлә хамдан йовв. 16Зуг сурһульчнр Исусиг үзвчн таньсн уга. 17Исус теднәс:

– Юуни тускар тадн күүндҗәхмт? – гиҗ сурв.

Тедн гейүртә бәәдлтә зогсцхав. 18Теднә негнь Клөп гидг нертә күн:

– Шиңкән Ерусалимд ирсн төләдән эн өдрмүдт юн учрсинь һанцхн чи меддго болхич! – гиҗ келв.

19– Юн учрсмб? – гиҗ Исус сурв.

– Назаретин Исусла учрсн йовдлын тускар бидн келҗәнәвидн, – гиҗ тедн хәрүднь келв. – Тер үгдән болн үүлдән ик күчтә, Бурхна болн әмтнә өмн ик алдр әәлдәч билә. 20Ах гелңгүд болн мана һардачнр Терүг бәрҗ авад, алх зарһла харһулад, кирс деер цааҗлад әмнәснь хаһцулв. 21Болв бидн болхла Израилиг Тер харсҗ аврх гиҗ нәәлҗәләвидн. Тер учрсн йовдлын хөөн һурвдгч өдр болҗана. 22Цааранднь иим юмн болв: үкәр талнь йовсн зәрм күүкд улс мадниг икәр өврүлв. Тедн эндр өрүн өрлә тиигәрән одла, 23зуг тенд цогцнь уга бәәҗ. Күүкд улс хәрҗ ирәд маднд иим юм келҗ өгв. Тедн оршасн хадын көндә дотр орхла, Бурхна элчнр генткн теднә нүднд үзгдәд, «Исус әмд» гиҗ келҗ. 24Хөөннь мана үүрмүдәс зәрмнь үкәр талнь одад, күүкд улс келҗәснлә әдл цугинь үзҗ, зуг әмдрсн Исусиг тедн үзсн уга.

25Исус теднд:

– Яһсн эргү улсвт? Әәлдәчнрин келсн үгмүдт ода күртл иткл уга бәнт? 26Христос ик зовлң эдлснәннь хөөн эврәннь туурмҗдан орхм бишви? – гиҗ сурв.

27Дәкәд Тер Мошеһәс болн әәлдәчнрәс экләд, Бурхна Бичгт Бийиннь тускар цуг бичәтә юмиг теднд цәәлһҗ келҗ өгв. 28Тедниг хотнур өөрдҗ йовхлань Исус цааранднь йовхар седсн бәәдл һарв. 29Зуг тедн Исусиг:

– Маднла хамдан үлд, ора болҗана, өдр чилв, – гиҗ эрҗ сурв.

Тер үлдв. 30Хот уух цагт Исус болһсн һуйр авад, Бурхнд ханлт өргәд, әңг-әңгәрнь һуйриг хуһлҗ хуваһад теднд өгв. 31Тер кемлә хойр сурһульчин нүднь секгдәд, тедн Исусиг таньв. Зуг тер дарунь теднә нүднд Исус үзгддгән уурв. 32Тедн нег-негнәсн:

– Терүг хаалһдан маднд Бурхна Бичгин чинр-утх цәәлһҗ үг келсн цагт мана зүркн халад, шатсн болҗ эс медгдлү? – гиҗ сурцхав.

33Сурһульчнр ормасн босад, Ерусалим тал хәрү йовцхав. Тендән тедн арвн негн сурһульчиг болн кесг әмтиг олҗ авв.

34– Эн үнн! Деед Эзн әмдрв! Шимон Терүг үзв, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

35Тер хойр сурһульч хаалһд учрсн йовдлын тускар келәд, Исусиг һуйр хуваҗ өгсн цагт Терүг яһҗ таньсан келҗ өгв.


Әмдрсн Исус сурһульчнр тал ирснь


36Сурһульчнр күүндҗәсн цагт генткн Исус үзгдәд теднлә мендлв. 37Тедн сүмсн үзгдҗәнә гиҗ санад, әәһәд менрәд одцхав. 38Исус болхла:

– Юңгад тадн тиигҗ икәр әәҗәхмт? Юңгад тадн маһдлҗахмт? 39Мини һарм, Мини көлм хәләтн! Эн Бив! Намаг көндәҗ үзтн, сүмсн махмуд уга, ясн уга болна. Намаг хәләтн, Би йосн махмудтав, ястав, – гиҗ келәд, 40Исус һар-көлән үзүлв. 41Тедн икәр байрлад, иткҗ чадлго алң болад бәәцхәв. Тиигхлә Исус теднәс:

– Танад идх-уух юмн бәәнү? – гиҗ сурв. 42Сурһульчнр Исуст шарсн заһснас өгв. 43Тер заһсиг авад, теднә өмн идв.

44– Энүнә тускар Би таднла бәәсн цагтан келләлм, – гиҗ Исус келв. – Мини тускар Мошен заканд, әәлдәчнрин дегтрмүдт болн Псалмудын дегтрт бичгдсн тоот күцәгдх зөвтә.

45Исус теднд Бурхна Бичгин чинр-утх медхд нөкд болв.

46– Бурхна Бичгт: «Христос дегд икәр зовагдад үкәд, һурвдгч өдртнь әмдрх зөвтә» гиҗ бичәтә. 47Ерусалимас экләд әмтн болһнд килнцтә җирһл үлдәлһнә туск, килнц тәвүллһнә туск зәңг Терүнә нернә төлә тадн тархах зөвтәт. 48Тадн болхла цуг энүнә герчнр. 49Би таднд Мини Эцкм өгнәв гисн юмиг илгәнәв, зуг тадн ик Теңгрәс күч эс автл балһснд үлдцхәтн, – гив.


Исусиг теңгр деер һарсна тускар


50Тер сурһульчнран балһснас дахулҗ һарад, Бетәнья тал авч ирәд һаран өргәд, тедниг әдслв. 51Әдслҗ бәәтлән теднәс салҗ, теңгрүр өөд һарв. 52Сурһульчнр Терүнд сөгдәд, аһу ик байртаһар Ерусалим тал хәрҗ ирцхәв. 53Тер цагас авн тедн һол сүм дотр оньдин бәәһәд, Бурхнд магтал өргцхәв.


[4] 11:15 - Баал-Зебүль гидг үг батхнын нойн гиҗ орчулгдна; эн эрлгин оңгдан нерн.

[5] 11:42 - Рута – хотын амт ясхин төлә олзлдг, оньдинд көк бәәдг каңкнсн үнртә урһмл.

[6] 19:43 - Зесг – ова шаврин җирилң.


## Тәәлвртә толь


АЛВ ЦУГЛУЛДГ КҮН – Римин орн-нутгин көрңгд, Палестинд алв цуглулдг бәәрн цергләч күн. Римин йосна буру номта улсла сән бәәдг цергләчнрт евреймүд дурго бәәҗ, яһад гихлә, тиим бәәдл Заканла ирлцҗәсмн уга. Дәкәд цергләчнр ахлачнрин төлә бәәрн улсас мөңг цуглулҗ авад үлүһинь бийдән үлдәдг бәәҗ.

АПОСТОЛ – Исусин шүүҗ авад дахач болн нөкд кехәр седсн 12 сурһульчнрин негнь. Шин Бооцанд Павелын болн талдан христианмудын тускар бас тиигҗ келгднә. Эн үг элч гиҗ орчулгдна.

АХ ГЕЛҢ – Бурхна Закаһар зуг ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, эн күн һол сүмин хамгин әрүн орм эзлнә.

АХ ГЕЛҢГҮД – политическ чинртә, ик тоомсрта еврейин гелңгүд. Ах гелңгүдин кесгнь Ик Хургин гешүд бәәҗ. Исусин цагт тедн цугтан гишң нег цөөкн нойн зәәсңгә өрк-бүләс һарсмн чигн.

ӘӘЛДӘЧНР – Бурхна үгиг соңсад, әмтнд терүг күргдг улс. Бурхиг күндлх, Терүнә таал күцәх, өөрхн әмтндән дурлх, хар сана һарһлго бәәх дуудврмуд әәлдәчнр кедг чигн. Еврейин әәлдәчнр бийәрн дамҗад Бурхна келсиг бичҗ авдг бәәҗ. Исусин цагт әәлдәчнрин дегтрмүд, тедн дунд Христос төрхәс урд VIII зун җилд Эшьяна дегтр евреймүдт таасгдг бәәҗ. Христос төрхәс урд IX зун җилд бәәсн Элья, дегтрмүд эс үлдәв чигн, әәлдәчнр дунд йир ик күндтә күүнд тоолгдҗ йовҗ. Бурхиг эс күндлдг хааг тер илткәд, кесг өвәрц юмарн туурҗ йовсмн. Малакья гидг талдан әәлдәчнрин зәңглсәр делкән җирһл уга болхин өмн Элья һазр деер ирх йоста бәәсмн.

ӘРҮН ДЕГТРМҮД – евреймүдин күндлдг бурхн-шаҗна туск дегтрмүд. Эннь Закан, әәлдәчнрин дегтрмүд, Псалмуд болн нань чигн дегтрмүд болҗана.

БААЛЬ-ЗЕБҮЛЬ – еврей келәр эрлгин нерн.

БЕМБӘ ӨДР – еврей улст эн өдр әрүн өдрт тоолгдна. Эн өдриг кевтнь Бурхнд нерәдәд, көдлмш кедго чигн. Тер улсин долан хонгин шин өдр нарн суухла эклнә. Тегәд басң өдр нарн суух кемәс авн бембә өдр нарн суутл цугтан көдлмш кедго бәәҗ. Исусин цаг иртл еврейин Закана багшнр бембә өдрт ямаран көдлмш кеҗ болшгог йилһнә. Бемб өдр евреймүд хурлд хурад мөргүл кеһәд, әрүн дегтр умшдг бәәҗ.

БООЦАН – әмтнә хоорндк зөвшәрлһн, эс гихлә, Бурхн күн хойран хоорндк, эс гихлә, Бурхн баг улсин хойран хоорндк зөвшәрлһн. Бурхн Ноах Абрахам хойрла бооца кев. Хуучн Бооцанд ик зууднь Мошена цагт Бурхна болн Израилин улсин хоорнд болсн зөвшәрлтин тускар келгдҗәнә.

БУРУ НОМТА УЛС – Исусин цагт буру номта улс гиҗ евреймүдиг биш, наадк әмтиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, тер цагт зуг евреймүд Бурхна өгсн Зака меддг бәәҗ.

ГЕЛҢГҮД – Ерусалимд бәәх һол сүмд церглҗәх улс. Еврей улсин шаҗар гелңгүдин һол кергнь Бурхнд тәкл тәклһн болҗана. Закаһар тедн Мошена һарлцсн дү көвүн Ахарона хөөт үйнр гелң болх йоста чигн. Гелңгүд 12 багд хувагдна. Баг болһн һол сүмд җилд хойр дәкҗ неҗәһәд долан хонгт көдлдг бәәҗ.

ҺОЛ СҮМ – Ерусалимд бәәх әрүн нертә һол сүм. Евреймүд зуг тенд тәкл тәкдг бәәҗ, дәкәд нәәрин өдрмүдт хурдг бәәҗ. Һол сүм түрүн болҗ евреймүдин хан Соломон маниг төрхәс урд 10-гч зун җилд тосхҗ. Исусин цагт тосгдсн һол сүмиг евреймүдин хан алдр Херод бәрҗ. Тер һол сүмиг бүсләд галерей тосхҗ. Тегәд терүнә эргмдк һазриг тер кесг әңгд хуваҗ. Һол сүмин галерейд олн улс хурдг бәәҗ. Исусин тааһад келсәр, терүг әмдрснә хөөн мана цагт 70-гч җилмүдт һол сүмиг Римин улс хамхлҗ, тер цагас авн тер шинәс босхгдад уга.

ДАВИД – Йуда әәмгә Израилин хамгин туурсн хан. Бурхнд нерәдсн дууна дегтр бичсн автормудин негнь тер бәәҗ. Давид Бурхна таал күцәдг бәәҗ. Бурхн терүгинь өөдән ачлад, терүнә хөөт үйнр мөңкинд Израилин хаад болх гиҗ үгән өгч. Цуг делкәг чикәр һардх күн Давидин хөөт үй болх гиҗ еврей улсин әәлдәчнр тааҗ келҗәсмн.

ДАВИДИН КӨВҮН – Тиигҗ Христосиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, евреймүдин иткләр тер Давид хаана хөөт үй болх зөвтә бәәҗ.

ЗАКАН – Библин кезәңк хуучн тавн дегтр. Тер дегтрмүдт делкән үүдәлтин тускар, Бурхна ду соңссн, Терүнә таал күцәҗ йовсн түрүн чик седклтә әмтнә тускар келгдҗәнә. Цааранднь еврей келн улс үүдснә тускар, Бурхн тедниг Египетд ялчнрин көдлмшәс яһҗ сулдһсна болн Палестинад теднд һазр һарһҗ өгснә тускар бичәтә. Дәкәд тер дегтрмүдт кезәнә еврей келн улст Бурхна өгсн зааврмуд бәәнә. Эннь 10 һол зааврмуд, бас олн бәәдлин туск болн авъясмудин туск олн зокалмуд болҗана. Тегәд тер тавн дегтр Закан гидг нертә бәәсмн. Еврей улсин бурхн-шаҗнд Закан хамгин күндтә бәәҗ, терүнд бичәтә зааврмудыг болн зокалмудыг эрк биш күцәх кергтә болдг. Заканд бәәх һол зааврмуд Бурхн Мошеһар дамҗад өгч. Моше евреймүдиг Египетәс авч һарч. Тер учр деерәс тер Закан Мошена Закан гиҗ келгдҗәнә.

ЗАКАНА БАГШНР, НОМ ЦӘӘЛҺӘЧНР – Закаг сәәнәр меддг, терүг әмтнд цәәлһҗ өгдг улс. Эн баахн баг әмтиг Исусин цагт евреймүд икәр күндлдг бәәҗ.

ЗИЛОТМУД – грек келнәс эн үг харч улс гиҗ орчулгдна. Евреймүдин бурхн-шаҗна болн политическ баг улс эврәннь шаҗан буру номта улсин үлмәһәс харсад, Римин йоснас эврә улсан дәәллдәд сулдххар седҗәсмн. Исусин 12 апостолмудын негнь – Шимон Кананья гидгнь тер багд орҗасн чигн болх.

ИК ХУРГ – еврей улсин Ик Хургт шаҗнд өөрхн 70 күн ордг бәәҗ. Тер Хург һанцхн политическ төрмүд хәләх биш, зарһин шиидвр чигн һарһдг бәәҗ. Исусин цагт Ик Хургин шиидвр Римин йосна улс батлхла, тиигәд одҗ чинртәд тоолдг бәәсмн. Римин улс евреймүдин шаҗиг басхар седдго бәәсмн, теднә Ик Хургла сән бәәцхәҗ.

КЕРЧЛҺН – залу күүнә әмнә үзүр керчлһн. Бурхн еврей улс хойран хоорнд кегдсн Бооцанас иштә Синай уул деер залу киистә күн болһн тиим авъяс күцәх зөвтә бәәсмн. Шиңкән һарсн үрнд нәәмдгч өдртнь керчлһ кедг бәәҗ. Исусин цагт тер өдрләнь тиим үрнд нер өгдг бәәсмн.

КИЛНЦТӘ ҖИРҺЛ ҮЛДӘЛҺН – Бурхна өмн эврәннь килнцән медәд, урдк җирһлиннь бәәдлән хайх.

КҮМНИ КӨВҮН – иигҗ Исус бийән мел нерәднә. Энүнә чинрин тускар цугтан тал-талдан келцхәнә. Негдвәр Хуучн Бооцанд әәлдәч Даниэлын дегтрт эн күн теңгрә болҗ һарна. Делкән җирһлин бәәдл чилхлә, Бурхн терүнд әрүн нер, туурмҗ болн йос өгх. Энүгәрн күүнәс һарсн үрн Мошена бәәдлтә. Хойрдвар болхла, еврей келәр терүг күн гиҗ йирдән келнә. Кемр Исус эн үгиг иим учртаһар келдг бәәсмн болхла, тер күн юуһарн чигн әмтнәс йилһрҗәхш, хамгин түрүнд зовлңла харһад зовдгар, үкләрн тиим.

ЛЕВИХН – эн улс гелңгүд эс болв чигн, Бурхиг көгҗмд орулад туурулдг, мал тәкл тәклһнд белддг болн нань чигн көдлмш һол сүмд кедг бәәҗ. Терүнәс нааһар тедн Зака дасад, олн улс дунд багшнр болҗ йовдг бәәҗ. Иим көдлмш зуг Израилин улсин 12 тохма үйнрин нег өвк күн кех зөвтә бәәсмн. Тер күн Левин хөөт үрн болх бәәсмн. Терүнә нерәр левинхн гиҗ келцхәдг болв.

ЛУ – хуучна тууҗин аң. Зәрмдән энүг моһа гиҗ келәд, эрлгин дүртә кенә (Апокал. 12:3 – 13:4; 20:2–3).

МЕДӘТНР – Шин Бооцанд олн зүсн һурвн баг әмтн медәтнр гиҗ нерәдгднә. 1) Сән Зәңгс медәтнр – еврей улсин шаҗна нүүрт йовх әмтн. Теднә зәрмснь Ик Хургин гешүд болҗ йовсмн. 2) Апостолмудын үүлдврин 11–21 бөлгүдт медәтнр – христианмудын чонҗин цергләчнр. Тедн чонҗин көдлмш һардҗах улс. 3) Апокалипсис гидг дегтрт медәтнр – Бурхна зарһд орлцҗах 24 көгшәс.

МАЦГ БӘРХ – Бурхн шаҗна керг күцәхин төлә цаг зуур хот эдлдго чигн.

ПАРШМУД – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн шаҗна заллт бәәҗ. Тедниг әмтн тевчдг бәәҗ. Эврән бурхн-шаҗна үлмәд бәәсәрн ик сана зүүдг, йир дигтә-тагта улс чигн.

ПЕСАХ – Еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошена һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд санлан кеҗ нәәрлдг бәәҗ. Энүг җил болһн апрель сарла кенә. Песах өдр нәәрин хот кехәр хурһ шишлң алдг бәәҗ.

ПСАЛМУД – грек келәр дуд гиҗ орчулгдна. Иим нерәдлтәһәр Хуучна Бооцанд евреймүдин бурхн-шаҗна 150 дуд барлгдҗ. Эдн шишлң дегтрт орҗ. Кесг дуунд үкләс аврсн Бурхнд ханлт өрггдҗәнә, талдан дуунд Терүнә күчн болн дурн үзүлгдҗәнә, эс гихлә дөң сурсн зальврлһн чигн бәәнә.

РАЙ (БУРХНА САД) – Хуучн Бооцана цагт болхла, өңгрснә хөөн чик седклтә күүнә сүмсн Христосиг ирәд теднә төлә үкхиг тенд күләдг бәәрн.

СУРҺУЛЬЧ – Шин Бооцанд Кирсләч Йохана болн Христосин дахч йовх, теднә ном сурчах улс сурһульчнр гиҗ нерәдгдҗәнә.

ТАМ – Шин Бооцанд эн үгиг грек келнәс орчулхла, үкснә хөөн күүнә тустг орм болҗана.

ТӘВДГЧ ӨДР ГИДГ НӘР – Буудя цуглулдг цага нәәриг евреймүд тәвдгч өдр гиҗ нерәднә. Тер нәәриг Песахин хөөн тәвдгч өдрлә кедг бәәҗ.

ТӘКЛ ТӘКДГ ОРМ – Закаһар заагдсн евреймүдин тәкл тәкдг орм. Исусин цагт һол сүмин хашад бәәх тәкл тәкдг ормд сетрә мал алдг бәәҗ.

ТОС ТҮРКХ – олив модна тос толһа деер буһшас ивтрәх. Терүгәрн кү күндлҗәхән медүлҗәнә, эс гихлә, дааврта көдлмшт шиидҗәнә. Хаадудыг ширә деер сулһхла, әмтн теднә толһад тос түркдг бәәҗ, тегәд тедниг тос түркүлсн гиҗ нерәддг бәәҗ. Бурхна шүүҗ авад Аврач болн Деед Эзн болтха гиҗ шиидсн күүнә нерн Христос, грек келәр болхла – «тос түркүлсн».

ХАР СӘКҮСН – әмтнд хорлтан күргдг сәкүсн. Эннь эрлгин элч болн цергләч болҗана.

ХРИСТОС – (еврей келәр Мешиях. Эн үг «тос түркүлсн», эс гихлә, «Бурхна шүүҗ авсн» күн болҗана). Бурхна илгәсн күн. Закан болн әәлдәчнр гидг дегтрмүдт Терүнә ирхин тускар урдаснь медәд келгдҗәсмн. Исусин цагт евреймүд Христосиг ирхиг күләҗәсмн. Тер тедниг Римин йоснас сулдхад, Бурхна орн-нутг бүтәх гиҗ иткҗәлә.

ХУРЛ – бемб өдр болһн евреймүд хурлд цуглрад әрүн дегтрмүд умшад, мөргцхәнә. Исусин цагт евреймүдин бәәсн балһсн болһнд хурлмуд бәәҗ. Тедн хурхларн кен чигн күн әрүн дегтрәс тасрха умшад, дәкәд терүгән цәәлһәд өгх, эс гихлә, сурһдг бәәҗ.

ЦАДУКМ – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн бурхн-шаҗна зөвәр тоомсрта заллт. Кесг цадукмуд Ик Хургин гешүд бәәҗ, тедн дунд ах гелңгүд чигн йовҗ. Тедн паршмудла әдл Зака эвдлго күцәдг бәәҗ. Болв паршмудас йилһрҗ цадукмуд талдан әрүн дегтрмүд, әәлдәчин дегтрмүд күндлдго бәәҗ. Үксн күн әмдрхиг тедн иткҗәсмн уга. Яһад гихлә, терүнә тускар Заканд мел келгдҗәхш.

ЭРЛГ – Бурхна дәәсн, Терүнә өмнәс сөрдг му йорта элч.

ИСКӘЛГО БОЛҺСН ҺУЙРИН НӘР – Песахин хөөн долан хонгтан кедг нәр. Эн нәәрин өдрмүдт давсн угаһар, исклго болһсн нимгн һуйр иддг бәәҗ.

ЯСАТА КҮН – күүкд кү бичә медтхә гиһәд ясгдсн залу күн. Кезәнә тиим улс хаана бәәшңд көдлдг чинртә әмтн бәәҗ. Тегәд эс ясгдв чигн, тиим көдлмштә күүг тер үгәр нерәддг бәәҗ.

Орс Синодалин Орчуллһн болн Нестле-Аланд гиҗ нерәддг экн бичг хойрин хоорндк йилһвр


Матьясин бичсн Сән Зәңг


— Мат. 5:22 — Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан хара зөңдән уурлсн күн зарһд тусхмн.

Мат. 5:44 — Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг харасн әмтиг йөрәтн, таднд дурго әмтнд сә кетн, тадниг өөлүлдг болн көөдг әмтнә төлә зальвртн.

Мат. 6:13 — Яһад гихлә, Тана йосн, күчн болн туурмҗ мөнкиндән. Тиигтхә.

Мат. 8:28 — Гергесин гидг орн-нутгур

Мат. 11:19 — Зуг Бурхна цецн ухан терүнә үрдүдәрнь цевргднә.

Мат. 15:39 — Магдалена һазрт

Мат. 17:21 — Хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ көөдмн.

Мат. 18:11 — Яһад гихлә, Күмни Көвүн геедрсн юмиг хәәҗ олад аврхар ирсмн.

Мат. 19:9 — Би болхла, таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә авальта дерән негдүлнә. Залутаһан салсн гергиг буулһҗ авсн күн хууль-йосар кеҗәнә, – гиҗ Исус келв.

Мат. 20:16 — Дуудгдснь олн, шүүҗ авгдснь цөн.

Мат. 23:14 — Ном цәәлһәчнр болн паршмуд басл зовлңган эдлхит! Белвсн күүкд улсин гер-малынь идәд бәәҗ, күүнә чирә хәләлдәд кесгтән зальврдг төләд тадн хойр чирәтнр болҗанат. Энүнәс көлтә тадн ик зарһла харһхит.


Маркин бичсн Сән Зәңг


Марк. 3:29 — Зуг тер күн мөңк зарһла харһх.

Марк. 5:1 — Гадарин гидг нертә һазрур

Марк. 6:1 — Үнн гиҗ келҗәнәв: Зарһин өдрт тер балһснд Содом болн Гомора гидг балһсдас даву кучр болх.

Марк. 6:20 — Херод терүг соңсад дала юм кев, болв бахмҗтаһар соңсдг билә.

Марк. 9:29 — Тиим хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго.

Марк. 9:44,46 — Тенд тедниг иддг хорхань үкхш, һалнь унтрхш.

Марк. 9:49 — Ямаранчн тәкл давсар давслгдх.

Марк. 10:24 — Байн зөөрт нәәлдг күүнд Бурхна орн-нутгт орхднь ямаран күчр.

Марк. 11:26 — Кемр тадн күүнә геминь эс тәвхлә, тана теңгрин Эцктн бас тана килнцитн тәвшго.

Марк. 15:28 — Өшәтә улсин тоод орсмн гисн Бурхна Бичгин үгнь күцгдв.


Лукан бичсн Сән Зәңг


Лук. 6:1 — Песахин хойр өдрт, түрүн бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв.

Лук. 10:1 — Энүнә хөөн Исус дәкәд далн сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв.

Лук. 17:36 — Хойр күн кеер бәәх: негнь авгдх, дарукнь үлдәгдх.

Лук. 23:17 — Байрин өдрин төлә тер нег күүг түүрмәс сулдхх кергтә бәәдг санҗ.


Йохана бичсн Сән Зәңг


Иох. 5:4 — Яһад гихлә, Деед Эзнә элч цаг цагтан өөдм һазрт бууҗ ирәд усинь көндрәдг бәәҗ, болв усн көндрдг цагт уснд орсн күн ямаран гемд эзлдвч эдгддг бәәҗ.

Иох. 9:8 — Хам-хоша бәәсн әмтн, терүг сохр болсинь үзсн әмтн сурцхав.


Апостолмудын йовдлмуд


Деян. 8:37 — Пилип болхла терүнд келв: «Кемр үнн седкләрн иткҗәхлә кеҗ болҗана». Тер хәрүднь: «Исус Христос Бурхна Көвүн болдгт иткҗәнәв», – гив.

Деян. 12:25 — Бар-Наба Шаул хойр Ерусалимд даалһвран күцәчкәд, Антиох тал хәрү ирв.

Деян. 15:20 — Теднд бичг бичх зөвтәвидн. Бичгтән тедниг шүтәдүдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, учрх хууляс бийән саглтн, бийдән кех седдго юмиг әмтнд бичә кетхә гиһәд бичхмн.

Деян. 15:34 — Зуг Силаг тенд үлдәх кергтә гиҗ шиидцхәв. (Йуда болхла Ерусалимд хәрҗ ирв.)

Деян. 24:7 — Зуг Лисий гидг миңһн цергин ахлач ик күчәрн терүг мана һазрас булаҗ авад чам тал илгәв.

Деян. 28:29 — Терүг тиигҗ келхлә, Йудья улс хоорндан ик зүтклдәд һарад йовҗ одцхав.


Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Рим. 8:1 — Тегәд килнцтә седвәрн биш Сәкүсәрн Христос Исусла негдҗ бәәдг улсиг ямаранчн гемшәх юмн уга.

Рим. 11:6 — Кемр керг-үүләрн болхла, тер хәәрлт биш. Эс тиигхлә, керг керг болҗ бәәхш.

Рим. 14:6 — Кемр күн өдрмүд эс йилһхлә, Деед Эзнә төлә йилһхш.


Христост иткдг Көринтин улст илгәсн негдгч бичг


1Кор. 3:4 — «Би Аполынв» гиҗ келхләрн, тадн килнцтә седвәрәр бәәдг улсла әдл болҗахшвт?


Христост иткдг Калосин улст илгәсн бичг


Кол. 4:15 — Нумпанад, терүнә герт цуглрдг хурлд нанас менд келтн.


Евреймүдт илгәсн бичг


Евр. 9:11 — Болв ирх сәәһин ах гелң болҗ Христос ирсмн.


Йохана бичсн негдгч бичг


1Иох. 5:7-8 — Яһад гихлә, һурвн герч теңгрт бәәнә: Эцк, Үг болн Әрүн Сәкүсн. Эн һурвн нег юмна тускар герчлҗәнә. Һурвн герч һазр деер бәәнә: Сәкүсн, усн болн цусн.


Йудан бичсн бичг


Иуд. 23 — Наадксинь һалас һаргҗ әәлһҗ авртн, зуг әәлһәд иләр келтн.


Апокалипсис


Отк. 20:14 — Эн хойрдгч үкл мөн.

Отк. 22:14 — Терүнә зааврмуд күцәснь буйн кишгтә.

һазрин Зургуд — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн


Христосин цагин Рим орн-нутг


Исус Христосин цагин Пелестин


Исус Христосин цагин Ерусалим


Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн

Христосин цагин Рим орн-нутг — Христосин цагин Рим орн-нутг

Исус Христосин цагин Пелестин — Исус Христосин цагин Пелестин

Исус Христосин цагин Ерусалим — Исус Христосин цагин Ерусалим

Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура — Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

[1]

1:7 - Күср – үрн һардго.

[2]

2:2 - Тер цагт Сирий нутг Римин орн-нутгин нег әңг бәәҗ.

[3]

8:26 - Оңдан экн бичгт Гадарен гиҗ бичәтә.